Sint Johannes van het Kruis en Sint Teresa van Jezus: “De wind, die van de tinnen woei, terwijl ik met zijn haren speelde; trof met zijn zachte hand mijn hals en bracht een wonde toe, waardoor al mijn zintuigen bezweken – Donkere Nacht van de Ziel…(vertaling I. van Wilsum-Huisjes – uitgeverij Mirananda)
De gevangenschap van Jan was het gevolg van zijn samenwerking met Sint Teresa van Ávila om de Karmelietenorde te hervormen. Veel monniken verzetten zich tegen de strengere observanties die hij en Teresa promootten, wat leidde tot zijn arrestatie in 1577. Hij werd bijna negen maanden opgesloten in een kleine, donkere cel, waarbij hij honger, ziekte en mishandeling doorstond. In deze periode componeerde hij enkele van zijn meest beroemde mystieke poëzie, waaronder delen van The Spiritual Canticle. Zijn gevangenschap verdiepte ironisch genoeg zijn spirituele inzicht en liet zien dat lijden kon worden omgezet in een diepgaande ontmoeting met God.
Jan van het Kruis was slechts ongeveer 1,50 meter lang, een feit dat in het 16e-eeuwse Spanje als een beperking kon worden gezien. In plaats van zich verminderd te voelen, zag hij zijn fysieke kleinheid als een spirituele herinnering aan nederigheid voor God. Dit perspectief stelde hem in staat zijn energie te kanaliseren in innerlijke groei, waarbij hij benadrukte dat grootsheid voortkomt uit spirituele diepgang in plaats van uiterlijke schijn. Zijn fysieke nederigheid werd een symbool van zijn mystieke leer over het afnemen van trots en ego om goddelijke liefde te omarmen.
De metafoor van duisternis in Johns geschriften, vooral in De Donkere Nacht van de Ziel, ging niet over wanhoop maar over transformatie. Hij gebruikte duisternis om de noodzakelijke onthechting van de ziel van wereldse verlangens, trots en afleidingen te beschrijven, een proces dat vaak pijnlijk en verwarrend aanvoelt. Voor Johannes was deze “donkere nacht” essentieel voor zuivering, leidend tot vereniging met Gods licht. Dit perspectief herformuleerde de geestelijke strijd en moedigde gelovigen aan te vertrouwen dat beproevingen geen verlating door God waren, maar wegen naar diepere intimiteit met Hem.
*****
Waarom speelde poëzie zo’n belangrijke rol in zijn spiritualiteit?
Johannes van het Kruis geloofde dat poëzie goddelijke mysteries kon vastleggen die theologische proza niet volledig kon uitdrukken. Door middel van metaforen, beeldspraak en ritme brachten zijn verzen de intensiteit van het verlangen van de ziel naar God over. Voor hem was poëzie niet simpelweg kunst, maar gebed—een manier om de onuitsprekelijke bewegingen van genade te verwoorden. Zijn geschriften combineerden schoonheid en theologie, en beïnvloedden zowel religieus denken als de Spaanse literatuur. Door poëzie te gebruiken, nodigde hij lezers uit om verder te gaan dan de rede en in contemplatie te treden, waarbij hij geloof ervoer als iets zowel intellectueels als diep emotioneels.
Sint-Jan van het Kruis
Zijn leven van armoede en vervolging had van hem een verbitterde cynicus kunnen maken. In plaats daarvan werd hij een medelijdende mysticus, die leefde volgens de overtuiging dat:“Wie heeft ooit mensen tot liefde voor God zien worden overtuigd door hardheid?” en“Waar geen liefde is, breng liefde, en je zult liefde vinden.”
“De Heer meet onze volmaaktheid niet af aan het aantal of de grootheid van onze werken, maar aan de wijze waarop wij ze verrichten.”
Geboorte: 24 juni 1542
Geboorteplaats: Fontiveros, Ávila, Spanje
Overleden: 14 december 1591, 49 jaar oud
Feestdag: 14 december
Patronaat: contemplatieven, mystieke theologie, mystici, Spaanse dichters.
Korte levensloop
1542
Geboren als Juan de Yepes in Fontiveros. Zijn vader stierf toen hij nog jong was. Het gezin leefde in grote armoede.
1543
Na de dood van zijn vader leefden zijn moeder en de kinderen in moeilijke omstandigheden. Twee broers stierven door ontbering.
1552
Hij kreeg onderwijs aan een school voor arme kinderen in Medina del Campo.
1559
Hij werkte in een ziekenhuis en verzorgde zieken en armen. Tegelijk volgde hij studies bij de jezuïeten.
1563
Trad in bij de Karmelietenorde. Hij nam de naam Johannes van het Kruis aan.
1564
Legde zijn kloostergeloften af en begon studies aan de Universiteit van Salamanca.
1567
Ontmoette Teresa van Ávila, die hem vroeg mee te werken aan de hervorming van de Karmelorde.
1577
Tegenstand tegen de hervorming leidde ertoe dat Johannes werd ontvoerd en opgesloten in Toledo. Tijdens zijn gevangenschap werd hij zwaar mishandeld en leefde hij maandenlang in een kleine cel. Daar schreef hij enkele van zijn mooiste gedichten.
1578
Hij ontsnapte uit de gevangenis en zette zijn werk voor de hervormde Karmel voort.
1578-1591
Diende de orde in verschillende leidinggevende functies. Hij stichtte nieuwe kloosters en ondersteunde talrijke religieuze gemeenschappen.
1591
Overleed in Úbeda op 14 december na een periode van ziekte en lijden.
1926
Uitgeroepen tot Kerkleraar door paus Pius XI.
1952
Het Spaanse Ministerie van Onderwijs riep Sint-Jan van het Kruis uit tot patroon van de Spaanse dichters.
Commentaar:
Wat mij telkens treft bij Sint-Jan van het Kruis is de tegenstelling tussen zijn uiterlijke leven en zijn innerlijke wereld. Zijn bestaan werd getekend door armoede, vernedering, gevangenschap, ziekte en onbegrip. Vanuit menselijk standpunt had hij bitter kunnen worden. Maar juist in de duisternis werd zijn hart gelouterd.
Dat is de kern van zijn boodschap. God ontmoeten betekent niet ontsnappen aan het kruis, maar ontdekken dat God aanwezig is in het kruis. Daarom spreekt Johannes over de“donkere nacht”. Die nacht is geen straf. Het is een verborgen weg waarop God de ziel zuivert van alles wat geen liefde is.
Ook zijn beroemde woord blijft uiterst actueel:
“Waar geen liefde is, breng liefde, en je zult liefde vinden.”
Hij zegt niet: zoek liefde. Hij zegt: breng liefde. Dat is het evangelie in één zin samengevat. Liefde begint niet bij wat wij ontvangen, maar bij wat wij schenken.
Zijn tweede uitspraak is al even diep:
“De Heer meet onze volmaaktheid niet af aan de hoeveelheid van onze werken, maar aan de wijze waarop wij ze verrichten.”
In een wereld die succes, resultaten en zichtbaarheid waardeert, herinnert Johannes ons eraan dat God vooral naar het hart kijkt. Een kleine daad uit liefde weegt zwaarder dan grote prestaties zonder liefde.
Voor contemplatieve mensen blijft Sint-Jan van het Kruis een vertrouwde gids. Hij leert dat de donkerste nacht niet het einde van de weg is, maar vaak het begin van een diepere vereniging met God. Achter de nacht gloeit reeds het licht van de goddelijke liefde.
++++
GEBED:
Heer God,
Gij hebt Sint-Jan van het Kruis geleid door de nacht van beproeving naar het licht van Uw liefde.
Wanneer ook wij perioden van duisternis, onzekerheid of innerlijke leegte ervaren, geef ons dan het vertrouwen dat Gij nabij zijt, ook wanneer wij U niet voelen.
Leer ons niet te leven vanuit angst of bitterheid, maar vanuit liefde.
Geef ons de genade om liefde te brengen waar verdeeldheid heerst,
vrede waar onrust woont,
vertrouwen waar twijfel heerst
en hoop waar mensen ontmoedigd zijn.
Zoals Sint-Jan van het Kruis willen wij geloven dat geen enkele nacht eeuwig duurt en dat Uw licht reeds werkzaam is in het verborgen van ons hart.
Moge alles wat wij doen voortkomen uit liefde voor U en voor onze medemens.
Sint-Jan van het Kruis,
bid voor ons.
Amen.
****************
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.