Johannes Climacos: Johannes’ woorden zijn geen morele eisen, maar een uitnodiging tot een steeds dieper vertrouwen…..

“De eerste stap naar bevrijding van woede is de lippen gesloten te houden wanneer het hart in beroering is;

de volgende is de gedachten stil te houden wanneer de ziel verstoord is;

de laatste is volledig kalm te blijven wanneer onreine winden waaien.”

— St. Johannes Klimakos, De Ladder van de Goddelijke Opklimming, Stap 8: Over Vrijheid van Woede en Over Zachtmoedigheid

++++

Commentaar:

Johannes Klimakos beschrijft hier een innerlijke weg die niet begint bij grote heroïsche daden, maar bij kleine, concrete momenten van zelfbeheersing.

“De lippen gesloten houden wanneer het hart in beroering is.”

Dit is de eerste en meest zichtbare oefening: niet onmiddellijk reageren wanneer iets ons raakt. Het zwijgen is geen onderdrukking, maar een ruimte scheppen waarin de ziel kan ademen.

“De gedachten stil houden wanneer de ziel verstoord is.”

Hier gaat Johannes dieper: niet alleen het spreken, maar ook het innerlijke rumoer wordt tot rust gebracht. Het is een oefening in innerlijke waakzaamheid, een zacht maar vast terugkeren naar eenvoud.

“Volledig kalm blijven wanneer onreine winden waaien.”

Dit is de vrucht van de weg: een vrede die niet afhankelijk is van omstandigheden. De ziel wordt een stille haven, zelfs wanneer stormen opsteken.

Johannes’ woorden zijn geen morele eisen, maar een uitnodiging tot een steeds dieper vertrouwen. Zachtmoedigheid is geen zwakte, maar een kracht die voortkomt uit het wonen in God.

++++

Gebed:

Heer Jezus Christus,

Gij die zachtmoedig en nederig van hart zijt,

open in mij de weg naar innerlijke vrede.

Leer mij zwijgen wanneer mijn hart opspringt,

mijn gedachten tot rust te brengen wanneer de ziel onrustig wordt,

en kalm te blijven wanneer de winden van verleiding en woede waaien.

Laat uw stille aanwezigheid mijn stormen dempen,

opdat ik een plaats van vrede word voor anderen,

en mijn leven een ladder wordt die naar U voert.

Amen.

++++

Johannes Climakos (Johannes van de Ladder) was een 6e–7e‑eeuwse monnik en mysticus uit het Midden-Oosten, vooral bekend door zijn invloedrijke spirituele werk De Ladder van de Goddelijke Opklimming. Hij leefde als kluizenaar op de Sinaï en werd later abt van het beroemde Katharinaklooster. Zijn leven en werk vormen een van de pijlers van de oosterse monastieke traditie.

Kernpunten over Johannes Climakos:

Geboren rond 579 in Syrië

Overleden rond 649 op de Sinaï

Monnik vanaf jonge leeftijd: trad op zijn 16e toe tot het Sinaï‑klooster

Kluizenaar gedurende ongeveer veertig jaar in een grot op de Sinaï

Abt van het Katharinaklooster op hoge leeftijd (ca. 75 jaar)

Auteur van De Ladder (Klimax tou paradeisou), een gids voor de innerlijke weg naar God in 30 stappen

Feestdag: 30 maart (Rooms Katholiek en Orthodox), en in de Orthodoxe Kerk ook de vierde zondag van de Grote Vasten

Zijn belangrijkste werk: De Ladder van de Goddelijke Opklimming

Johannes kreeg zijn bijnaam Climakos (“van de ladder”) door zijn meesterwerk, waarin hij de geestelijke weg beschrijft als een ladder met dertig treden:

Loslaten van de wereld

Verwerven van deugden

Strijd tegen de hartstochten

Innerlijke zuivering

Vereniging met God in liefde

Het werk werd een klassieker van de monastieke spiritualiteit, tot op vandaag gelezen in kloosters en kerken.

Spirituele betekenis:

Johannes Climakos staat bekend om zijn diepe inzicht in:

de innerlijke strijd van de mens,

de weg van verstilling en ascese,

de transformatie van menselijke hartstochten tot deugden,

de liefde als hoogste vereniging met God.

Zijn toon is tegelijk streng en teder, ascetisch en mystiek, en vormt een brug tussen de woestijnvaders en latere mystici zoals Johannes van het Kruis.

++++

1. Meditatieve tekst — De Ladder van het Hart

Er is in ieder mens een ladder verborgen,

niet van hout of steen,

maar van verlangen.

Johannes Climakos zag die innerlijke ladder

als een weg die omhoog voert,

niet naar een verre hemel,

maar naar het stille centrum van het hart

waar God al wacht.

Elke trede is klein,

soms bijna onzichtbaar:

een moment van geduld,

een zachte gedachte,

een ademhaling die niet oordeelt,

een blik die niet grijpt.

En soms is een trede moeilijk:

het loslaten van een oude gewoonte,

het erkennen van een wond,

het doorstaan van een storm

die van binnen komt.

Maar wie blijft klimmen,

merkt dat de ladder niet alleen omhoog gaat —

zij daalt ook af,

naar de diepte van ons mens-zijn,

waar de Eeuwige ons aanraakt

met een liefde die geen haast kent.

Johannes leert ons:

de weg naar God is geen sprong,

maar een reeks kleine, trouwe stappen.

En elke stap, hoe klein ook,

wordt door God gezien

als een beweging van het hart

naar het Licht.

2. Korte biografische schets:

Johannes Climakos (ca. 579–649) was een monnik en mysticus uit het Sinaïgebied.

Op zijn zestiende trad hij toe tot het Katharinaklooster, waar hij werd gevormd door de traditie van de woestijnvaders. Na enkele jaren trok hij zich terug als kluizenaar in een grot op de Sinaï, waar hij ongeveer veertig jaar leefde in stilte, gebed en ascese.

Op hoge leeftijd werd hij gevraagd om abt van het Katharinaklooster te worden. Hoewel hij terughoudend was, aanvaardde hij dit uit gehoorzaamheid. In deze periode schreef hij zijn beroemde werk De Ladder van de Goddelijke Opklimming, een spirituele gids in dertig stappen die de weg beschrijft van innerlijke zuivering naar de liefdevolle vereniging met God.

Johannes wordt in zowel de oosterse als westerse traditie vereerd als een meester van de innerlijke weg, een leraar van verstilling, nederigheid en liefde.

++++

3. Gebed geïnspireerd door Johannes Climakos:

Eeuwige,

Gij die mij roept

van trede tot trede,

van duisternis naar licht,

van onrust naar vrede —

open in mij de ladder

die naar Uw hart voert.

Leer mij de kleine stappen te zien

die Gij mij vandaag geeft:

een woord van mildheid,

een moment van stilte,

een ademhaling die mij herinnert

aan Uw nabijheid.

Wanneer ik struikel,

houd mij vast.

Wanneer ik aarzel,

moedig mij aan.

Wanneer ik klim,

laat mij Uw zachte aanwezigheid voelen

als een licht dat nooit dooft.

Maak mijn hart tot een plaats

waar Uw liefde kan wonen

en waar anderen kunnen rusten

in de vrede die van U komt.

Amen.

***********************

ONZE EERBIEDWAARDIGE VADER “JOHANNES CLIMACOS”

Beschrijving van zijn leven:

De Monnik Johannes wordt door de Heilige Kerk geëerd als een grote asceet en auteur van het beroemde spirituele werk genaamd “De Ladder”, waarbij de monnik eveneens de titel “van-de-Ladder” [Climacus (Lat.) ontving; Klimatikos (Grk.); Lestvichnik (Slavisch.)].

Over de oorsprong van de monnik Johannes is bijna geen verslag bewaard gebleven. Volgens de overlevering werd hij geboren rond het jaar 570 en was hij de zoon van de heiligen Xenophones en Maria, wiens nagedachtenis door de Kerk op 26 januari wordt gevierd.

De zestienjarige jongen Johannes arriveerde in het Sinaïklooster. Abba Martyrios werd instructeur en gids van de monnik. Na vier jaar op de Sinaï te hebben gewoond, werd de heilige Johannes Climacus gezworen in het monnikendom. Een van de aanwezigen bij het afleggen van geloften, Abba Stratigios, voorspelde dat Johannes een grote uitblinker in de Kerk van Christus zou worden. In de loop van negentien jaar streefde de monnik Johannes ascese na in gehoorzaamheid aan zijn geestelijke vader. Na de dood van abba Martyrios koos de monnik Johannes voor het leven van een kluizenaar en vestigde zich in een wilde plaats genaamd Tholos, waar hij veertig jaar doorbracht in daden van stilte, vasten, gebed en tranen van boetedoening. Het is geen toeval dat de monnik Johannes in “De Ladder” zo spreekt over tranen van berouw: “Zoals vuur brandhout brandhout brandt en vernietigt, zo spoelen zuivere tranen alle onzuiverheid weg, zowel uiterlijk als innerlijk.” Zijn heilig gebed was sterk en doeltreffend, zoals blijkt uit een voorbeeld uit het leven van de godgendheilige.

De monnik Johannes had een leerling, de monnik Mozes. Op een keer beval de instructeur zijn student om grond naar de tuin te brengen voor beddengoed. Nadat hij de gehoorzaamheid had vervuld, ging de monnik Mozes rusten in de schaduw van een grote rots, vanwege de sterke hitte van de zomer. De monnik John Lestvichnik zat op dat moment in zijn cel te rusten na een gebedsarbeid. Plotseling verscheen er een man met een opmerkelijke verschijning aan hem en, nadat hij de heilige asceet had gewekt, zei hij vol smaad tegen hem: “Waarom rust gij, Johannes, hier vredig, wanneer Mozes in gevaar is?” De monnik Johannes werd onmiddellijk wakker en begon voor zijn leerling te bidden. Toen zijn discipel ’s avonds terugkwam, vroeg de monnik of hem een soort wee was overkomen. De monnik antwoordde: “Nee, maar ik werd blootgesteld aan groot gevaar. Een groot stuk steen, dat was afgebroken van de rots waaronder ik ’s middags in slaap was gevallen, miste me ternauwernood. Door geluk had ik een droom dat gij mij riep, en ik werd wakker en begon weg te rennen, en op dat moment viel de enorme steen met een val op diezelfde plek, waaruit ik was gevlucht…”

Over de manier van leven van de monnik is bekend dat Johannes zich voedde door zoiets als wat niet verboden is een vastenleven door de ustav, maar met mate. Hij bracht de nacht niet door zonder slaap, hoewel hij niet veel sliep, alleen zoveel als nodig was om zijn kracht op peil te houden, zodat hij door een onophoudelijke waakzaamheid de geest niet zou vernietigen. “Ik vast niet overmatig,” zei hij over zichzelf, “noch geef ik me over aan een intense nachtwake, noch ga ik op de grond liggen, maar houd ik mezelf in…, en de Heer redde me spoedig.” Het volgende voorbeeld van nederigheid van de monnik John Climacus is opmerkelijk. Begiftigd met een diep doordringende geest, en wijs geworden door diepe spirituele ervaring, ontving hij liefdevol allen die tot hem kwamen om hen naar verlossing te leiden. Maar toen er mensen verschenen die hem door afgunst met loquacity verwijten, wat ze wegredeneerden als ijdelheid, gaf de monnik Johannes zich vervolgens over aan stilte om geen reden tot schuld te geven, en hij zweeg een jaar lang. De jaloers beseften hun fout en ze keerden zelf terug naar de asceet met het verzoek hen niet de geestelijke winst van zijn gesprek te ontnemen.

De monnik Johannes verborg zijn ascetische daden voor mensen en trok zich soms terug in een grot, maar verslagen van zijn heiligheid verspreidden zich ver buiten de plaats: onophoudelijk kwamen er bezoekers uit elke rang en roeping naar hem toe, die zijn woorden van opbouw en redding wilden horen. Op 75-jarige leeftijd, na veertig jaar ascetisch streven in eenzaamheid, werd de monnik gekozen als hegumen van het Sinaïkklooster. Ongeveer vier jaar lang bestuurde de monnik John Climacus het heilige Sinaïklooster. Tegen het einde van zijn leven schonk de Heer de monnik genadedragende gaven van scherpzinnigheid en wonderwerk.

Tijdens zijn bestuur van het klooster, op verzoek van de hegumen van het Raipha-klooster Sint-Jan, werd er voor de monniken de beroemde “Ladder” geschreven – een instructie voor het opklimmen naar spirituele perfectie. Wetende van de wijsheid en geestelijke gaven van de monnik, verzochten de Raipha-hegumen namens alle monniken van zijn klooster hem om voor hen “een ware instructie op te schrijven voor degenen die erna volgden, en als zodanig zou het een ladder van bevestiging zijn, die degenen die het wensten naar de Hemelse poorten zou leiden …” De monnik Johannes, bekend om zijn nederige mening over zichzelf, was aanvankelijk verbijsterd, maar daarna begon hij uit gehoorzaamheid aan het verzoek van de Raipha-monniken te voldoen. De monnik noemde zijn werk daarom ook “De Ladder”, en legde de titel op de volgende manier uit: “Ik heb een ladder van beklimming gebouwd … van het aardse naar het heilige… in de vorm van de dertig jaar voor de volwassenheid van de Heer, heb ik symbolisch een ladder van dertig treden geconstrueerd, waardoor we, nadat we de leeftijd van de Heer hebben bereikt, ons bij de rechtvaardigen en veilig van de val vinden. Het doel van dit werk is om te leren dat het bereiken van verlossing moeilijke zelfverloochening vereist en het eisen van ascetische daden. “De Ladder” veronderstelt eerst een reiniging van de onreinheid van de zonde, de uitroeiing van ondeugden en hartstochten in de oude mens; ten tweede, het herstel in de mens van het beeld van God. Hoewel het boek voor monniken is geschreven, ontvangt elke christen die in de wereld leeft ervan de hoop op leiding voor de opgang naar God en een ondersteuning voor geestelijk leven.

De inhoud van een van de treden van “De Ladder” (de 22e) bespreekt de ascetische daad van de vernietiging van de ijdelheid. De monnik Johannes schrijft: “IJdelheid springt voor elke deugd uit. Wanneer ik bijvoorbeeld vast, word ik overgegeven aan ijdelheid, en wanneer ik in het verbergen van het vasten voor anderen mezelf voedsel gun, word ik door mijn voorzichtigheid weer overgegeven aan ijdelheid. Verkleed in heldere kleding, word ik overwonnen door liefde voor eer en, nadat ik in grauwe kleding ben veranderd, word ik overweldigd door ijdelheid. Als ik opsta om te spreken, val ik onder de kracht van ijdelheid. Als ik wil zwijgen, word ik er weer aan overgegeven. Waar deze doorn ook opkomt, hij staat overal met zijn punten naar boven. Het is ijdel…, op het eerste gezicht om God te eren, en in daad om ernaar te streven mensen te behagen in plaats van God… Mensen met een verheven geest beledigen kalm en gewillig, maar om lof te horen en niets van plezier te voelen is alleen mogelijk voor de heiligen en voor de onblame waardige … Wanneer gij hoort dat uw naaste of vriend voor de ogen staat of achter de ogen u belastert, prijs en heb hem lief… Getuigt dit niet van nederigheid, en wie kan zichzelf verwijten maken en intolerant zijn tegenover zichzelf? Maar die, nadat hij door een ander in diskrediet was gebracht, zijn liefde voor hem niet zou verminderen… Wie verheven wordt door natuurlijke gaven – een gelukkige geest, een goede opvoeding, lezen, aangename welsprekendheid en andere soortgelijke kwaliteiten, die gemakkelijk genoeg worden verworven – die persoon zou nog nooit bovennatuurlijke gaven kunnen verkrijgen. Daarom is wie niet trouw is in de kleine dingen, die ook niet trouw is in het grote, en ijdel is. Het gebeurt vaak, dat God Zelf de ijdele vernedert en een plotseling ongeluk stuurt… Als het gebed een trotse gedachte niet vernietigt, denken we aan het verlaten van de ziel uit dit leven. En als dit niet helpt, dreigen we ermee met de schande van het Laatste Oordeel. ‘Opstaan om jezelf te vernederen’ zelfs hier, vóór het toekomstige tijdperk. Wanneer lofprijgers, of beter, vleiers, ons beginnen te prijzen, nemen we onszelf onmiddellijk mee naar herinnering aan al onze ongerechtigheden en vinden we dat we helemaal niet waard zijn wat ze ons toerekenen.

“Deze en andere voorbeelden in “De Ladder” bieden ons een beeld van de ijver van deze heilige over zijn eigen redding, die noodzakelijk is voor elke persoon die vroom wil leven. Het is een geschreven verslag van zijn denken, de collectieve vrucht van velen, en ook van zijn verfijnde observatie vanuit zijn eigen ziel en zijn eigen diepgaande spirituele ervaring. Het openbaart zich als een gids en grote hulp op weg naar waarheid en goed.

De treden van “De Ladder”, dit gaat van kracht naar kracht op het pad van de neiging van de mens naar volmaaktheid, is niet iets dat plotseling maar eerder geleidelijk moet worden bereikt, zoals in het gezegde van de Verlosser: “Het Koninkrijk der Hemelen wordt genomen door kracht, en degenen die kracht gebruiken, zullen zich ervan verheugen.” (Mt 11: 12)

Bron : AKROASIS ORG : SCIENCE OF THE SAINTS (auteur niet vermeld)

Vertaling : Kris Biesbroeck

[ Wil je de volledige tekst van de ‘de ladder’ lezen, ga naar: https://christelijkeinformatiebron.com/2025/04/08/johannes-climacus-de-ladder-van-goddelijke-beklimming-volledige-nederlandstalige-tekst/ ]

*******************************

********************