Theodore de Studiet (759-829)
Over het gebruik van iconen en afbeeldingen
“Dit komt omdat de icoon de afdruk is van een aanschouwd visioen, iets wat men met eigen ogen heeft gezien, zoals bijvoorbeeld het licht van de maan in verhouding tot het licht van de zon, om een bekend voorbeeld uit onze ervaring te gebruiken.
Want als dit niet het wezen van de icoon is, welk nut had dan voor het volk van vroeger de Tent van de Getuigenis, die een afbeelding was van hemelse werkelijkheden?
Onder de voorwerpen die daarin aanwezig waren, bevonden zich immers de heerlijke cherubijnen die de verzoeningsplaats overschaduwden; dat waren beelden met menselijke trekken.
Al deze dingen hadden een opwaartse, geestelijke functie en waren zinnebeelden van de aanbidding in geest en waarheid (vgl. Johannes 4,23).”
(Uit Brief 380 aan Naukratios, geschreven in het jaar 818.)
Commentaar:
De heilige Theodore de Studiet was een van de grote verdedigers van de iconen tijdens de Byzantijnse iconoclastische strijd. Sommigen wilden alle heilige afbeeldingen uit de kerken verwijderen omdat zij meenden dat afbeeldingen afbreuk deden aan de zuivere aanbidding van God.
Theodore antwoordt dat een icoon geen afgod is. Een icoon verwijst verder dan zichzelf. Zoals het maanlicht verwijst naar de zon, zo verwijst de icoon naar de hemelse werkelijkheid die zij afbeeldt.
Hij wijst erop dat zelfs in het Oude Testament God symbolen, beelden en heilige voorstellingen liet gebruiken. De cherubijnen boven de Ark van het Verbond waren geen concurrenten van God, maar zichtbare tekenen die de mens hielpen zijn blik op het onzichtbare te richten.
Dit is een diepe geestelijke waarheid. Wij mensen zijn geen zuivere geesten. Wij leven via onze zintuigen. Een icoon, een kruisbeeld, een kaars, een kerkraam, een afbeelding van een heilige kunnen vensters worden waardoor het goddelijke licht ons hart bereikt.
De waarde van een icoon ligt niet in hout, verf of goud. Haar waarde ligt in haar vermogen om het hart te verheffen naar God. Theodore noemt dit een “anagogische functie”: zij helpt de ziel opstijgen van het zichtbare naar het onzichtbare, van het aardse naar het hemelse.
Ook voor ons vandaag blijft dit actueel. Wanneer wij een icoon van Christus of een afbeelding van Maria aanschouwen, worden wij uitgenodigd om niet aan de afbeelding zelf te blijven hangen, maar om door haar heen naar het mysterie van Gods aanwezigheid te kijken.
Zoals Johannes van het Kruis ons leert dat alle zichtbare dingen sporen van God dragen, zo zegt Theodore dat heilige beelden ladders kunnen worden die ons helpen opstijgen naar de werkelijkheid van Gods liefde.
Gebed:
Heer Jezus Christus,
Gij die zichtbaar zijt geworden in onze menselijke natuur, Gij hebt het onzichtbare gelaat van de Vader aan ons geopenbaard.
Leer ons met zuivere ogen te kijken, zodat alles wat wij zien een verwijzing wordt naar U.
Wanneer wij een icoon aanschouwen, laat ons dan niet blijven stilstaan bij de uiterlijke vorm, maar voer ons binnen in uw mysterie.
Maak van ons hart een levende icoon, waarin uw goedheid, uw zachtmoedigheid en uw liefde zichtbaar worden.
*****************
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.