“Why did you come in to-night with your heads in the air? ‘Make way, we are coming! Give us every right and don’t you dare breathe a word before us. Pay us every sort of respect, such as no one’s ever heard of, and we shall treat you worse than the lowest lackey!’ They strive for justice, they stand on their rights, and yet they’ve slandered him like infidels in their article. We demand, we don’t ask, and you will get no gratitude from us, because you are acting for the satisfaction of your own conscience! Queer sort of reasoning!… He has not borrowed money from you, he doesn’t owe you anything, so what are you reckoning on, if not his gratitude? So how can you repudiate it? Lunatics! They regard society as savage and inhuman, because it cries shame on the seduced girl; but if you think society inhuman, you must think that the girl suffers from the censure of society, and if she does, how is it you expose her to society in the newspapers and expect her not to suffer? Lunatics! Vain creatures! They don’t believe in God, they don’t believe in Christ! Why, you are so eaten up with pride and vanity that you’ll end by eating up one another, that’s what I prophesy. Isn’t that topsy-turvydom, isn’t it infamy?”
― Fyodor Dostoevsky,
from The Idiot
++++
“Waarom ben je vannacht binnengekomen met je hoofd in de lucht? ‘ Maak plaats, we komen eraan! Geef ons het volste recht en waag het niet om een woord voor ons uit te ademen. Betuig ons alle eerbied, waar nog nooit iemand van gehoord heeft, en we zullen je slechter behandelen dan de laagste lakei!’ Ze streven naar gerechtigheid, ze staan op hun rechten, en toch hebben ze hem in hun artikel belasterd als ongelovigen. Wij eisen, wij vragen niet, en u zult geen dankbaarheid van ons krijgen, omdat u handelt voor de bevrediging van uw eigen geweten! Vreemd soort redenering… Hij heeft geen geld van je geleend, hij is je niets verschuldigd, dus waar reken je op, zo niet op zijn dankbaarheid? Dus hoe kun je het verwerpen? Lunatics! Ze beschouwen de samenleving als woest en onmenselijk, omdat ze schande schreeuwt over het verleide meisje; Maar als je denkt dat de samenleving onmenselijk is, moet je denken dat het meisje lijdt onder de afkeuring van de samenleving, en als dat zo is, hoe komt het dan dat je haar in de kranten blootstelt aan de samenleving en verwacht dat ze niet lijdt? Lunatics! IJdele schepselen! Ze geloven niet in God, ze geloven niet in Christus! Wel, u bent zo verteerd door trots en ijdelheid dat u uiteindelijk elkaar zult opeten, dat is wat ik profeteer. Is dat geen omschande, is het geen schande?”
― Fjodor Dostojevski, [uit de Idioot]
++++
Commentaar op de tekst:
Dostojevski laat hier een stem horen die morele verontwaardiging uitdrukt over een bepaalde groep mensen
— niet zozeer individuen, maar een mentaliteit. Het is de mentaliteit van mensen die:
luid eisen dat men hen respecteert,
zichzelf rechtvaardig achten,
maar tegelijk anderen publiekelijk vernederen,
en elke vorm van dankbaarheid of nederigheid afwijzen.
1. De innerlijke tegenspraak van trots
De spreker wijst op een diepe paradox:
wie geen dankbaarheid wil ontvangen, maar wel eer en erkenning opeist,
wil eigenlijk geen relatie — maar macht.
Dankbaarheid is immers het enige wat je kunt verwachten van iemand die je niets verschuldigd is.
Wie zelfs dat verwerpt, wil geen mens tegenover zich, maar een onderdaan.
Dostojevski toont hoe trots zichzelf vernietigt:
als er geen hogere maatstaf is dan het eigen ego,
dan wordt elke grens een belediging,
en elke kritiek een aanval op het bestaan zelf.
2. De hypocrisie van morele verontwaardiging
De spreker hekelt dat deze mensen de samenleving beschuldigen van hardheid tegenover een gevallen meisje,
maar zelf dat meisje nog harder blootstellen door haar verhaal in de kranten te gooien.
Hun “gerechtigheid” is dus niet gericht op het herstel van de ander,
maar op het versterken van hun eigen positie.
Het is een vorm van moreel exhibitionisme:
men gebruikt het lijden van een ander om zichzelf te tonen als rechtvaardig.
3. Het ontbreken van transcendentie
Dostojevski laat de spreker zeggen dat deze mensen niet in God of Christus geloven.
Niet als een dogmatische beschuldiging,
maar als een diagnose:
zonder een hogere maatstaf dan het eigen ego
wordt de mens opgesloten in zijn eigen trots.
Dan wordt de ander niet langer een broeder of zuster,
maar een obstakel of een instrument.
De profetie van de spreker — “jullie zullen elkaar opeten” —
is geen vloek, maar een psychologische waarheid:
trots is een vuur dat altijd meer brandstof nodig heeft,
en uiteindelijk de eigen kring verslindt.
4. De ondertoon van Dostojevski
Zoals vaak bij hem gaat het niet om een polemiek,
maar om een spirituele diagnose:
de mens die zichzelf tot maat van alle dingen maakt,
verliest uiteindelijk zijn menselijkheid.
++++
Gebed:
Heer,
bewaar ons voor de hoogmoed die zich vermomt als gerechtigheid.
Leer ons het stille hart dat niet schreeuwt om eer,
maar luistert naar de kwetsbaarheid van de ander.
Wanneer wij verontwaardigd zijn,
zuiver dan onze motieven,
opdat wij niet oordelen om onszelf te verheffen,
maar handelen om te helen.
Geef ons de moed om waarheid te spreken zonder te vernederen,
en de wijsheid om te zwijgen wanneer ons woord
meer wondt dan geneest.
Laat ons niet leven uit trots,
maar uit dankbaarheid.
Niet uit zelfrechtvaardiging,
maar uit uw barmhartigheid.
Maak ons zacht,
opdat wij niet bijdragen aan de hardheid van de wereld,
maar dragers worden van uw vrede.
Amen.
***************************
christelijkeinformatiebron 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.