De Byzantijnse ritus: een icoon van de hemel

Terminologie
Als inleiding op deze inleiding eerst een toelichting op de termen “Byzantijnse ritus” en “Byzantijnse Liturgie”. De term “Byzantijnse ritus” wordt in de rooms-katholieke en protestantse theologie gebruikt om het complex van liturgische vormen en diensten aan te duiden die gebruikt worden in de oosters-orthodoxe kerken en kloosters . De term “ritus” wordt in de orthodoxe kerken zelf echter niet gebruikt. Evenmin spreekt men in het Oosten over de “Byzantijnse liturgie”. Deze laatste term is gereserveerd voor de dienst die in de rooms-katholieke bekend is onder de naam “eucharistieviering”. Hij heet dan “de Goddelijke Liturgie”. Onder orthodoxe theologen bestaat er geen algemeen geaccepteerde overkoepelende term die het complex aan liturgische verschijnselen samenvat. Veeleer worden de separate onderdelen genoemd: de liturgie, de vespers, de metten, de uren etc. In sommige westerse orthodoxe gemeenschappen is de term “officie” in gebruik geraakt. Deze westerse leenterm dekt de lading van het grotere complexe geheel echter geenszins: zij wordt immers doorgaans geassocieerd met de diensten die in een klooster op vaste uren van de dag gebeden worden. De niet aan vaste uren gebonden diensten (de liturgie en de sacramentsdiensten) vallen hier niet onder. In het kader van dit artikel wordt naar het complex van oosterse (Byzantijnse) diensten en liturgieën verwezen met de term “orthodoxe eredienst”.

Lees verder “Byzantijnse Liturgie”

OVER HET KENNEN VAN GOD

‘Want Gij zijt de onzegbare, onzichtbare, ondoorgrondelijke God, de onveranderlijke Zijnde :Gij en uw eengeboren Zoon, en Uw Heilige Geest’ (uit de eucharistische canon’)Over God spreken is niet gemakkelijk. Alles wat we met het verstand kunnen begrijpen en alles wat we met onze wil kunnen bereiken of wat we met onze verbeeldingskracht kunnen voorstellen staat oneindig ver af van wat God eigenlijk is. God is het ‘niets’, de onkenbare, de duisternis. In de Bijbel vinden we voldoende uitspraken die dit verduidelijken. Zo staat er bij Isaïas : Wat hebt ge aan God gelijk kunnen maken ? Of welk beeld hebt ge dat op Hem gelijkt ? Kan de ijzergieter misschien een beeld van Hem maken ? Of kan de goudsmit Hem uitbeelden in goud of de zilversmit op bladen van zilver ?. Toen Mozes God vroeg (Ex.33,20) hem Zijn wezen te tonen zei God dan ook tot hem : ‘Gij zult mijn aangezicht niet kunnen zien, want geen mens zal mij zien en leven’. Toen de kinderen van Israël dachten God te kunnen zien, of dat zij God of de engel gezien hadden, vreesden zij daarom te sterven zoals we kunnen lezen in datzelfde boek Exodus (20,19). Met andere woorden : God is zo oneindig, ongrijpbaar, dat we dit niet zouden kunnen overleven moesten wij Hem zien. En in Psalm 39,6 lezen wij : ‘Er is niets aan Hem gelijk’. In

Lees verder “Het kennen van God”

Marcus de Evangelist

Het ontstaan van de Canon van het Nieuwe Testament

Door: Koen Brinkman

Het Nieuwe Testament zoals we dat vandaag de dag in de Bijbel vinden verschilt niet van de canon zoals die werd vastgesteld tijdens de Synode van Rome in het jaar 382. De boeken waaruit deze bundel werd samengesteld waren echter al sinds het jaar 100 in circulatie. Over de vraag welke boeken wel en welke niet in de Bijbel thuishoorden is er wat een aantal daarvan betreft wel enige discussie geweest. Het gaat dan met name over de brief aan de Hebreeën, de brief van Jacobus, II Petrus, de 2e en 3e brief van Johannes, Judas en de Openbaringen (van Johannes).

Lees verder “canon Nieuwe testament”

Geloofsbelijdenissen

Tegenwoordig beschouwt men als een geloofsbelijdenis een tekst die in de eerste persoon enkelvoud of meervoud is gesteld, en waarin een beknopte weergave van het christelijk geloof wordt gepresenteerd. Verschillende oudkerkelijke documenten, waarvan het Apostolicum en het Nicenum de bekendste zijn, beantwoorden aan deze definitie. Dit heeft onderzoekers tot de vraag gebracht, wanneer men in de kerk begonnen is met het opstellen van geloofsbelijdenissen.

Lees verder “geloofsbelijdenissen”

 

Olivier Clément : Het lege graf

De komst van de vrouwen naar het graf van Jezus wordt bevestigt door de vier evangelies , Het schijnt dat ze hierover rappoteren vanuit zeer oude tradities, Het evangelie van Marcus, in het bijzonder , dat geschreven is rond de jaren ’60, blijkt over de ontdekking van het lege graf door de vrouwen te getuigen, Hun getuigenis is geciteerd door de pelgrims van Emmaüs, in een episode welke de kritiek aanziet als origineel en die ongeveer ontdaan is van een literaire omkleding,Maar er is meer : het lege graf lijkt bevestigd door de belijdenis die Paulus heeft ontvangen van de gemeenschap van Damascus, kort na de tijd van de gebeurtenis met Pasen Bevestigen dus, niet alleen dat ‘Christus dood is’, maar ook dat hij in het graf is gelegd en dat hij verrezen is op de derde dag sluit ook in dat de Verrijzenis vanaf het begin werd begrepen als de enige uitleg van het feit dat ‘het graf leeg was’

Lees verder “olivier clément : het lege graf”

De triniteitsleer van de Capadocische Vaders

 

 

De fronten

De Cappadociërs situeren hun trinitarische godsconcepties tussen de godsconceptie van Arius / Eunomius en die van Sabellius. Hiermee zijn de fronten tevens gedefinieerd, namelijk het tritheïsme en het modalisme, d.w.z. (1) het bestaan van drie goden en (2) het bestaan van één God die afhankelijk van de situatie een ander masker opzet, namelijk dat van de Vader of van de Zoon of van de heilige Geest.

Het front van het tritheïsme had voor de Cappadociërs de gestalte van het arianisme en het daarvan afgeleide semi-arianisme. Het arianisme kreeg in hun tijd een gezicht in de persoon van Eunomius van Cyzicus (ca. 330-394/96). Hij vertegenwoordigde een radicale variant van het arianisme door te stellen dat er geen enkele gelijkenis bestaat tussen God de Vader en de Zoon. Zijn opvattingen zijn door Basilius en Gregorius van Nyssa nadrukkelijk bestreden in hun boeken Contra Eunomium.

Lees verder “De triniteitsleer van de Capadocische Vaders”

 

 

André Louf: HEER, leer ons bidden

 

EERSTE HOOFDSTUK

BIDDEN VANDAAG?
Over bidden weten we zo weinig. Het is een geheim waarvan we vermoeden dat het verborgen ligt, ergens diepweg bij de bronnen van het hart. Zoals andere mysteries van het mensenleven : de geboorte van een nieuw wezen, de liefde die ontluikt en opbloeit, de beproeving die haar hoogtepunt vindt in de dood, en dat wat op de dood volgt. Dit alles roept bij de mens gemengde gevoelens op. Verlangen en vrees, liefde en ontzag wisselen elkaar af. Zolang die waarden niet tot een persoonlijke waarde geworden zijn, zolang zij nog niet als een verworvenheid geassimileerd werden, blijft de mens verdeeld. Hij voelt tegelijkertijd een drang en een weerstand. Hij is aangetrokken en afgestoten. Over gebed schrijven was wel altijd moeilijk. Vandaag is het dat meer dan ooit. Zolang de mens het gebed niet ontvangen heeft als zijn geheime maar diepste kern, blijft het voor hem zeer moeilijk een oordeel over het gebed uit te spreken. Hij zal misschien dwepen met gebed, maar zijn woorden klinken vals en leeg. Of hij zal scherpe kritiek afgeven op het gebed, maar zijn heftige reactie verraadt vooral de verborgen behoefte waaraan zijn hart lijdt als aan een ongeneeslijke wonde. Deze dialectiek is typerend voor de Kerk van onze tijd.
Hoe meer het gebed door de een wordt afgebroken, hoe meer er door de ander over het gebed gevraagd wordt. Dit alles is onvermijdelijk en zelfs gezond. Het betekent vooral twee dingen : ten eerste, dat wij nog niet kunnen bidden. Ten tweede, dat wij ons dit eindelijk bewust zijn! Een oudvader – dit is een monnik uit de eerste eeuwen – legde eens aan zijn leerlingen een moeilijke kwestie voor. Allemaal probeerden ze de vraag te beantwoorden. Toen de laatste aan het woord kwam, zei hij : “Ik weet het niet”. De oudvader prees deze leerling, hij had het ware antwoord gegeven. 1 Want hoe vaak probeen we niet een gemakkelijk antwoord te vinden op de vragen, die het leven ons soms stelt. Om ons gezicht te redden of om ons geweten te sussen wordt iets geuit, zonder het ware antwoord te zijn. Te vlug zijn we tevreden. De leerling van de oudvader sprak de waarheid uit, hij wist het niet en nederig bekende hij zijn onwetendheid. het ware antwoord was het deemoedige ontzag voor het mysterie. Zo ook voor ons : de eerste en meest fundamentele waarheid over het gebed is te weten dat wij niet kunnen bidden. “Heer, leer ons bidden“ (Lc. 11,1).

Lees verder “A.Louf : Heer,leer ons bidden”

6e zondag na Pinksteren

Eveneens :

Herdenking van de zes eerste oecumenische concilies

Overzicht van de eerste zes oecumenische concilies

325 Nicea I

Hier speelde de triniteit. Besloten werd dat de Zoon van hetzelfde wezen is als de Vader. Homo-ousios. Arianisme en modalisme werden verworpen en de Geloofsbelijdenis van Nicea werd aangenomen. Dit concilie en alle volgende concilies worden niet erkend door de niet-trinitaire kerken: unitariërs en Jehova’s getuigen

Lees verder “de zes eerste oecumenische concilies”

De hymne Akathistos is gemeenschappelijk aan alle christenen van de Byzantijnse ritus, of zij nu katholiek of orthodox zijn. Zo vormt ze een oude en plechtige brug naar de volledige gemeenschap van de Kerk in het Oosten en het Westen.

 

Hymne Akathistos, eerste deel, strofe 1-12

 

1. A prince of the angels
was sent from heaven,
to say to the Mother of God, ‘Hail!’ [Three times]
And as, at his bodiless voice,
he saw you, Lord, embodied,
he was astounded and stood still,
crying out to her like this:

Hail, you through whom — joy — will shine out,
Hail, you through whom — the curse — will cease.

Lees verder “akathistos hymne in het Engels”

Oecumene en spiritualiteit

Gods Oproep aan Zijn Kerk

Vassiliki Rydén

Heer, ik bid zoals U hebt gebeden : mogen wij allen één zijn zoals de Vader in U en U in Hem, opdat de wereld gelove dat het de Vader was die U heeft gezonden. Daarom bidden wij ook voor de schapen die niet van Uw schaapstal zijn, opdat ook zij zullen luisteren naar Uw Stem. Wij bidden dat de wereld U vanaf vandaag gaat beminnen. Amen

Lees verder “Oecumene en spiritualiteit”

VADERS VAN NICEA

 Vaders eerste oecumenisch concilie

Kondakion :

De Verkondiging der Apostelen, evenals de dogma’s van de Vaderen, bewaren de Kerk in eenheid van Geloof. Zij draagt het bruilofskleed der waarheid, geweven door de Theologie vanuit de hoge, om het grote geloofsmysterie recht te prediken en te verheerlijken

Prokimen :

Gezegend zijt Gij, Heer, God onzer Vaderen, en lofwaardig en heerlijk is Uw Naam in eeuwigheid. (Dan.3,26,55)

Gij zijt rechtvaardig in alles wat Gij aan ons hebt gedaan : al Uw werken zijn waarheid.

Gezegend zijt Gij dier zetelt op de troon der heerlijkheid van Uw Koninkrijk.

 

Het Concilie van Nicea

Op de 7e zondag na Pasen vieren wij de God-gewijde Vaders van het eerste Oecumenisch Concilie.

Lees verder “Het concilie van Nicea”

De opkomst van het Russische hesychasme: Nil Sorskij (1433-1508)

door Nel Grillaert

Nil Sorskij

De geschiedenis van het Russische christendom wordt gekenmerkt door een toenemende vervreemding tussen de kerk en haar gelovigen. De kloof tussen het kerkelijke instituut en de piëteit van haar gelovigen wordt bij uitstek geïllustreerd door de ontwikkeling van het hesychasme in Rusland. Het hesychasme is een gebedspraktijk en gerelateerde theologische beweging die diep is verankerd in de monastieke en ascetische traditie van het Oosterse christendom. Het werd in de veertiende eeuw door Gregorios Palamas verdedigd als officiële leer van de orthodoxe kerk en conciliair onderschreven. Hoewel het hesychasme onmiskenbaar een fundamenteel ingrediënt is van de typische spiritualiteit van de Oosterse kerk,2

Lees verder “Grillaert Nel : De opkomst van het Russische hesychasme: Nil Sorskij (1433-1508)”

Diognetus-brief: Leren van christenen uit 2e eeuw

In zijn toespraak maakte Gabe Lyons een toespeling op een ‘brief aan Diognetus’: een brief uit de tweede eeuw van een onbekende auteur, die aan een zekere Diognetus over de christenen schrijft.

In de beschrijving maakt de auteur gebruik van paradoxen. Blijkbaar is het concrete leven van de christenen op die manier het best te typeren. Samenvattend stelt hij dat christenen voluit leven in deze wereld, maar dat zij niet tot deze wereld behoren.

Lees verder “Diognetus-brief: Leren van christenen uit 2e eeuw”

De wereld als levende icoon

Duurzaamheid en klimaatverandering vormen uiteindelijk vooral een moreel en spiritueel vraagstuk, betoogt Lisette van der Wel. Zij gaat te rade bij de ecologische wijsheid van het oosters-orthodoxe christendom.

Wij mensen hebben de macht om het leven op aarde te bepalen en verstoren. Die macht maakt ons ook kwetsbaar. Waarvoor we kiezen en waardoor we ons laten leiden is van cruciaal belang, wil er een leefbare toekomst voor onze (klein-)kinderen zijn.

Lees verder “De wereld als levende icoon”

De Didachè (ca. 120)

Overlevering en tekstgetuigen

(Een nederlandse vertaling van de tekst is op de blog te vinden)

De Didachè heeft in de vroege kerk een grote populariteit genoten. De vroegste verwijzing naar de Didachè vinden we mogelijk bij Clemens van Alexandrië (Strom. I.20), alhoewel hij alleen citeert en geen bron vermeldt. Bij zijn inventarisatie van het kerkelijk schriftgebruik noemt Eusebius (H.E. 3.25.4) de Didachè onder de orthodoxe, maar ‘onechte geschriften’. Athanasius merkt in het jaar 367 in zijn Paasbrief (Ep. Fest. 39) nog op dat de Didachè weliswaar niet onder de gecanoniseerde boeken valt, maar wel nuttig is voor catechese. Van groot gewicht is de invloed van de Didachè op allerlei latere kerkorden, waarin het geschrift geheel of gedeeltelijk is opgenomen (zie onder).

Lees verder “De didachè”

VASTEN,GEBED EN LIEFDE

De periode van de vasten, van de veertig dagen die beginnen met Vergevingszondag, kan begrepen worden als een volmaakt unieke tijd, een tijd van voorbereiding tot het jaarlijkse Pasen van de lente, en daardoor, tot het eeuwige Pasen van de ‘doortocht’ ( dit is de letterlijke betekenis van het joodse woord Pasen-Pesah), van het bederfelijk leven naar het eeuwig leven, van het halfduister naar het licht, van de ballingschap in een verre wereld, deze van de zonde, naar het visioen van het ‘van aangezicht tot aangezicht’ in het Koninkrijk. Het programma van de Vasten dat de voortdurende ascese van gans het christelijk leven, bewust en verantwoordelijk samenvat en terug in herinnering brengt, is het antwoord op de drie bekoringen welke Christus in de loop van de veertig dagen heeft ondergaan in de woestijn ,en waarin Hij niet at en honger leed (Mt.4,3).

  Lees verder “Begin van de veertigdagenvasten”