Wereld 15 augustus 2010 novum

Historische viering in oud Turks klooster

(Novum/AP) – Oosters-orthodoxe christenen hebben zondag een liturgie gevierd in een eeuwenoud klooster in Turkije. De Turkse regering heeft toegestaan dat er eens per jaar een kerkdienst mag worden gehouden. De regering wil de beperkingen op religieuze uitingen in het land gaandeweg versoepelen. De dienst in het klooster, dat dateert uit het Byzantijnse tijdperk, werd geleid door patriarch Bartholomeus I, de spirituele leider van de Oosters-orthodoxe Kerk. Pelgrims uit Griekenland, Rusland en andere landen waren naar het klooster afgereisd. De Turkse regering probeert de situatie van etnische en religieuze minderheden in het land te verbeteren, omdat het land graag lid wil worden van de Europese Unie. Volgens activisten verlopen de veranderingen echter te traag. Een belangrijke eis van de Oosters-orthodoxe christenen is de heropening van een theologische school nabij Istanbul.

TRANSFIGURATIE VAN ONZE HEER EN GOD EN VERLOSSER JEZUS CHRISTUS

Lezingen :

2 Petrus 1,10-19:

Daarom, broeders en zusters, doe uw best om steeds meer aan Gods roeping en uitverkiezing te beantwoorden. Als u zo handelt, zult u nooit ten val komen, en wordt u royaal toegang verleend tot het eeuwige koninkrijk van onze Heer en redder Jezus Christus.

Trouw aan de traditie
     Ik zal dan ook niet ophouden u deze dingen in herinnering te brengen, ofschoon u ze weet en vast staat in de waarheid die u hebt ontvangen. Maar zolang ik nog woon in de tent van mijn lichaam, voel ik me verplicht om uw geheugen op te frissen. Ik weet dat deze tent weldra wordt neergehaald; onze Heer Jezus Christus heeft het mij gezegd. Maar ik zal ervoor zorgen, dat u zich dit alles ook na mijn heengaan telkens opnieuw voor de geest kunt halen.
      Toen wij u de macht en de komst van onze Heer Jezus Christus verkondigden, beriepen wij ons niet op vernuftig bedachte mythen  maar wij spraken als ooggetuigen van zijn glorie.Want Hij heeft van God de Vader eer en verheerlijking ontvangen, toen door de verheven majesteit dit woord tot Hem gericht werd: ‘Dit is mijn geliefde Zoon; luister naar Hem.’  En deze stem hebben wij zelf uit de hemel horen klinken, toen wij met Hem op de heilige berg verbleven.  Hierdoor kreeg voor ons het woord van de profeten nog meer gezag. Ook u doet er goed aan dat in acht te nemen: het is de lamp die licht verspreidt in een donkere ruimte, tot het ogenblik dat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in uw hart.

EVANGELIE : Matth.17,1-9

Jezus met Mozes en Elia
Zes dagen later nam Jezus Petrus, Jakobus en diens broer Johannes met zich mee een hoge berg op, waar Hij met hen alleen was. Voor hun ogen veranderde Hij van gedaante. Zijn gezicht ging stralen als de zon en zijn kleren werden wit als licht. Opeens verschenen hun Mozes en Elia, in gesprek met Hem. [ Petrus zei daarop tegen Jezus: ‘Heer, het is maar goed dat wij hier zijn. Als U wilt, zal ik hier drie hutten maken, voor U een en voor Mozes een en voor Elia een.’  Hij was nog niet uitgesproken of daar kwam een lichtende wolk die hen overdekte, en opeens klonk er een stem uit die wolk: ‘Dit is mijn geliefde Zoon, in wie Ik vreugde vind. Luister naar Hem.’  Toen de leerlingen dat hoorden, wierpen ze zich op de grond en werden ze vreselijk bang.  Jezus kwam naar hen toe, raakte hen aan en zei: ‘Sta op en wees niet bang.’ Toen ze hun ogen opsloegen, zagen ze niemand meer dan Jezus alleen.
      Terwijl ze van de berg afdaalden, gebood Jezus hun: ‘Vertel niemand van dit visioen voordat de Mensenzoon uit de doden is opgewekt.‘

In memoriam

Dom André Louf ocso

(1929-2010)

Dom André Louf stierf op 12 juli en werd twee dagen later in de abdij waar hij als achttienjarige intrad, begraven. We wisten dat hij onlangs vanuit Zuid-Frankrijk naar een ziekenhuis in Bailleul, nabij de abdij van de Catsberg, was overgebracht. Zijn einde was in zicht. Nu is het zover. Een vaderlijke vriend, abt en kluizenaar, een creatief schrijver en uitnemend vertaler, geestelijke begeleider en inspirator van zovelen, een vurige oecumenist in gesprek met de orthodoxen vooral, is van ons heengegaan. Diamant met vele facetten, straalde hij met zijn rijk getalenteerde persoonlijkheid ver buiten de monastieke kringen. Zelfs de universiteit van Louvain-la-Neuve erkende zijn gezag toen ze hem in 1995 tot doctor honoris causa maakte. Heel zijn leven werd hij evenzeer naar de publieke markt als naar de barre eenzaamheid van de woestijn getrokken. Hij maakte keuzes en hij werd gekozen. Man van smaak zocht hij nooit het banale op, wel het unieke. Maar meer dan eens in zijn leven verliep het nog anders dan hij verhoopte. Zijn vroege trek naar kluizenaarschap kreeg plots een heel andere wending toen hij op 33-jarige leeftijd tot abt van zijn gemeenschap werd verkozen. Na tien jaar meende hij zijn ontslag als abt te kunnen indienen maar de algemene overste van de orde dacht er anders over. Toen hij dan toch – na 35 jaar abt – zich in 1998 kon terugtrekken, hoopte hij kartuizer te worden. Maar daar werd het hem niet toegestaan… Een benedictijner zustergemeenschap in Zuid-Frankrijk nodigde hem echter uit: hij mocht bij hen aan de rand van de gemeenschap die uit zusters en broeders bestond, een leven in een kluis leiden. De stal van een gestorven ezel werd voor hem tot kluis omgebouwd… Daar ontpopte hij zich tot een bedrijvige vertaler: heel Ruusbroec maakte hij toegankelijk in het Frans, met een bijzonder aanvoelen van het taaleigen van de Vlaamse mysticus. Daarna kwam Isaak de Syriër aan de beurt. Daar leverde hij pionierswerk door in samenwerking met Sabino Chialà uit Bose nog onuitgegeven teksten voor het eerst in het Frans te vertalen. Ook uit het Russisch vertaalde hij een hele studie over Isaak geschreven door zijn orthodoxe vriend Mgr Ilarion Alfayev. Niet eens alles van wat hij vertaalde is reeds gepubliceerd. Postuum verschijnen straks nog meerdere geschriften, onder meer van een ander, nog onuitgegeven Syrische Vader, Simon van Taibouteh (8e eeuw). Enkele jaren terug publiceerde Stéphane Delberghe enkele gesprekken met dom André. Deze werden prompt in het Nederlands vertaald (Met Gods genade, Lannoo 2002). Ook Leo Fijen (Kruispunt, Nl.) slaagde erin met heel zijn cameraploeg tot in de kluis van dom André binnen te dringen en hem te ondervragen. Dit zijn zeer recente beelden van de man: hij  liet alles zien, zo maar, ongeremd maar wat geen mens kan filmen bleef ook verborgen. Iedere nacht stond hij op, zo vertelde hij, en dan zat hij daar te bidden, met of zonder boek, met of zonder woorden, twee drie uur lang. Secretum meum mihi. Mijn geheim blijft het mijne… De innerlijke weg die deze uitzonderlijke gestalte in het geestelijke landschap van het Westen volgde, met vallen en opstaan, met liefde en met leed, getekend door ontgoochelingen en aanvechtingen zowel van buiten als van binnen, blijft meer verborgen dan openbaar. Hij was een zoeker die andere zoekers aanmoedigde, als stonden we in onze generatie terug aan het begin van de weg. ‘Ook wij trappisten weten niet meer wat de nachtwake is, we moeten het herontdekken, met trial and error’. Als zoeker – hij die als abt ’s nachts opstond en orgel speelde in de abdijkerk – liep hij meer dan eens vast in zijn edelmoedigheid en moest dan noodgedwongen op zijn stappen terugkeren. Zijn eerste voorstelling van het trappistenleven was heldhaftig: hoe meer inspanning, zweet en tranen, hoe beter. Tot zijn lichaam hem signaaltjes gaf van totale uitputting. Dit werd het begin van een diepe bevraging. Zal de genade een kans krijgen in een o zo edelmoedig leventje? De kentering werd een radicale verzoening met het armste eerst in de mens. ‘Ik ben gekomen niet om rechtvaardigen te roepen maar zondaars’. Dat woord van Jezus heeft niemand in onze generatie met zoveel kracht nieuw leven ingeblazen als dom André. Zijn vele bijdragen over geestelijke begeleiding vertrekken telkens van dat ene inzicht: verwacht het niet van je inspanningen maar laat je beminnen door de Liefde die eerst is. Vanuit zo’n intuïtie ging ook de poort open naar de Syrische Vaders en vooral naar Isaak de Syriër en later naar Simon van Taibouteh. Twee jaar geleden nog sprak hij in Gent over die Simon, en het laatste citaat dat hij toen als een zegel op het geheel aanhaalde betrof die hem zo dierbare thematiek: ‘Het gebed van een zondaar met vermorzeld hart, wiens geweten zich vernedert als het. zich aan zijn fouten en zwakheden herinnert, is beter dan het gebed van een verwaande rechtvaardige, opgeblazen als hij is wanneer hij aan zichzelf denkt, die te paard zit op de hovaardigheid, wiens houding hoogdravend is omdat hij zich inbeeldt een geestelijke trap bereikt te hebben. Wanneer een zondaar zich van zijn zwakheden bewust is en berouw begint te voelen, is hij een rechtvaardige maar wanneer een rechtvaardige in zijn geweten overtuigd is van zijn rechtvaardigheid, is hij een zondaar’ Zijn vele talenten konden hem parten spelen, dat gaf hij zelf toe. Men stuurde hem naar Rome om bijbelstudie te doen. Hij werd exegeet maar zijn exegetische vorming met kennis van meerdere oude talen maakte van de Schriften een studieboek vol linguïstische raadsels. Hij liep vast. De ware lectio divina van monniken lukte niet meer. Tot zijn geluk kreeg hij dan de redactie van het tijdschrift Collectanea Cisterciensa toevertrouwd. Dit bracht hem binnen in de wereld van Bernardus en Willem van St Thierry. Hier ontdekte hij opnieuw die andere omgang met het schriftwoord als openbaring, als evenement. De lezing van Karl Barth (Dogmatik I) had, net daarvoor, de schok bewerkt: het Woord Gods is een doorbraak, een bevruchtend gebeuren in het hart van de mens die luistert. Veel van zijn mijmeringen en beschouwingen over het Woord Gods ontspringen aan die krachtige intuïtie van toen. Zijn allereerste publicatie, Heer, leer ons bidden, (Lannoo 1971, in meer dan tien talen vertaald), getuigt van die ontdekking. Zelf bekende hij dat hij als abt weinig tijd had om nog te lezen, met name exegetische literatuur. Wel gaf hij wekelijks op zondag een homilie in de gemeenschap. Dat was gebruikelijk op de Catsberg (niet op feestdagen, wel op zondag). ‘Datbereid ik goed voor. Ik plaats mij onder het Woord en ik deel aan mijn broeders mee waar ik voor het ogenblik geestelijk aan toe ben’. Dit is voor mij nog steeds een van de meest treffende definities van wat een homilie kan zijn. Vrienden bundelden deze homilieën en deze werden dan ook onder meer in het Nederlands vertaald. Hij werd abt juist midden het concilie Vaticanum II. De hele orde en elke abdij werden uitgenodigd de liturgie in nieuwe vormen en andere talen, laat staan met nieuwe muziek uit te rusten. Hij stond midden in die branding, dacht veel na over wat liturgie was en vandaag nog kon zijn in het leven van een monnik. Hij schreef zeer vaak over die thema’s. Ook hier kwamen vooral Syrische teksten hem inspireren, wanneer ze spreken over de tempel van het hart. Zijn denken cirkelde rond de innerlijkheid, de inwoning van de Geest met zijn ingevingen en het vieren in een verstild gemoed tot het gebed één wordt met de geest en constant murmelt in een arm, gebroken hart. Hij kende het hesychasme van het Oosten maar had ook in het Westen oude teksten teruggevonden die het huis Gods nergens elders plaatsen dan in het hart, zonder gedachten of beslommeringen van buiten af. In zijn meest synthetische presentatie van het monastieke leven, La voie cistercienne. A l’école de l’amour (DDB 1980) werkte hij die thema’s uit en citeerde een hele dialoog, anoniem bewaard, uit de 12e eeuw over ‘het innerlijke huis’ (de dom
o interiori seu conscientia, p. 108-117). Zijn laatste publieke conferentie in Gent (juni 2008) bespeelde precies dit grote thema: De liturgie van het hart. De. Hij bracht die op een late avond met bijzondere kracht naar voor, als klonk innerlijke mens hier zijn testamentaire afscheidsrede (zie Heiliging 2008, p. 80-96). Ook de oecumene beleefde hij vanuit het hart. Hij was diep overtuigd dat de ontmoeting met de orthodoxie, als we ons begeven op het niveau van het vermorzelde hart, ‘de ene ongescheiden Kerk’ (Olivier Clément) terug tot leven kon brengen, in afwachting dat we tot in het sacramentele leven ook samen het heilige brood en de wijn konden delen. Zijn pelgrimstocht naar de Athosberg en naar Roemenië in 1969 had hem die ervaring op uitmuntende wijze gegeven. Hoezeer ook kerkelijk en dogmatisch gescheiden, toch is gebleken dat er geestelijk een wederkerige ervaring mogelijk was, met name op het moment dat dom André zelf aan een vader om leiding vroeg. Na een aarzeling gaf de ander zich gewonnen aan dit moment van genade en de westerse monnik ontving van zijn oosterse vader een woord van licht dat, zo bekende hij later, hem heel zijn leven is blijven vergezellen. Armoede, nederigheid, gebroken hart en rouwmoedigheid: in die richting concentreerde zich zijn aandacht steeds meer. Was hij soms kerkpolitiek een uiterst goed geïnformeerde gezagsdrager in de orde en zelfs daarbuiten, deze belangstelling taande met de jaren weg. Het zwaartepunt was verlegd zoals ook uit de beelden op Kruispunt met Leo Fijen te zien was. Wie hem de laatste jaren van dichterbij mocht naderen, kon opmerken hoe hij nu en dan behoorlijk in de war kon zijn, zonder daarom zijn glimlach te verliezen. Het grote in zijn leven als geheel is dat zijn weg, gewild en ongewild, hem bracht tot die vrede van het hart en tot die armoede van geest die hij in al zijn werken over meer dan veertig jaar telkens weer verkondigd had. Hij stierf als een arme, een ‘armen dwaas’ volgens de zelfduiding van Guido Gezelle, maar wel ten diepste verzoend in het meest schamele van zijn menszijn. Een groot meester, lichtbaken voor ontelbaren, heeft zijn cel en kluis gewisseld voor de hemelse gemeenschap der armen, der heiligen. Wat hij als lichtende afgrond van Barmhartigheid elke nacht opnieuw opzocht, mag hij nu van ‘gelaat tot gelaat’ aanschouwen. En wij geloven dat hij, zoals voordien, ook nu nog en vrijer dan ooit voor ons ten beste zal spreken, arm voor de armen.

Br Benoît Standaert osb

 10e zondag na Pinksteren

 ‘de genezing van de maanzieke’ (bezetene)

 (Geen liturgie in de parochie van Gent)

miniatuur uit een middeleeuw handschrift

EERSTE LEZING : 1 Kor.,4.9-16

 Maar volgens mij heeft God ons, apostelen, de laagste plaats toegewezen, alsof we ter dood veroordeeld zijn. We zijn voor heel de wereld, zowel voor engelen als mensen, een schouwspel geworden.  Wij zijn dwaas omwille van Christus, terwijl u dankzij Christus zo geweldig wijs bent; wij zijn zwak, terwijl u zo geweldig sterk bent; u staat enorm in aanzien, terwijl wij worden veracht.  Tot op de dag van vandaag lijden we honger en dorst, hebben we nauwelijks kleren, worden we mishandeld, zijn we dakloos,  zwoegen we voor ons eigen brood. Worden we bespot, dan zegenen we; worden we vervolgd, dan verdragen we het;  worden we beledigd, dan antwoorden we vriendelijk. Tot op dit ogenblik zijn wij het uitschot van de wereld, het uitvaagsel van de mensheid. Ik schrijf dit alles niet om u te beschamen, maar om u als mijn geliefde kinderen terecht te wijzen.  Hoeveel opvoeders in het geloof in Christus u ook zult hebben, u hebt maar één vader. Door Christus Jezus ben ik uw vader geworden, omdat ik u het evangelie heb gebracht.  Ik roep u dus op mij na te volgen.

EVANGELIE: Matth.,17.14-23

Gebrek aan geloof

 Toen ze zich weer bij de mensenmassa voegden, kwam er iemand naar hem toe die voor hem op zijn knieën viel  en zei: ‘Heer, heb medelijden met mijn zoon, want hij is maanziek en lijdt daar erg onder; hij valt dikwijls in het vuur of in het water.  Ik heb hem bij uw leerlingen gebracht, maar zij konden hem niet genezen.’  Jezus antwoordde: ‘Wat zijn jullie toch een ongelovig en dwars volk, hoe lang moet ik nog bij jullie blijven? Hoe lang moet ik jullie nog verdragen? Breng hem bij me.’  Daarop sprak Jezus de demon op strenge toon toe. Deze ging uit de jongen weg, en vanaf dat moment was hij genezen.  Later kwamen de leerlingen naar Jezus toe. Eenmaal met hem alleen vroegen ze: ‘Waarom konden wij die geest niet uitdrijven?’  Hij antwoordde: ‘Vanwege jullie gebrek aan geloof. Ik verzeker jullie: als jullie geloof hebben als een mosterdzaadje, dan zullen jullie tegen die berg zeggen: “Verplaats je van hier naar daar!” en dan zal hij zich verplaatsen. Niets zal voor jullie onmogelijk zijn.’  Andere handschriften hebben een extra vers: ‘ Dit soort kan alleen door gebed en vasten worden uitgedreven.’ Terwijl ze door Galilea trokken, zei Jezus tegen hen: ‘De Mensenzoon zal uitgeleverd worden aan de mensen.  Die zullen hem doden, maar op de derde dag zal hij uit de dood worden opgewekt.’ Dit maakte hen zeer bedroefd.

COMMENTAAR OP HET VERHAAL :

 KLEIN GELOOF
De tweede maat van geloof is “kleingeloof”. In Mt.17 lezen wij het verhaal van een wanhopige vader. Zijn zoon is bezeten door een boze geest die de jongen dikwijls in het vuur doet vallen en dikwijls in het water. Marcus voegt daaraan toe dat van kinds af aan: 9:18 “waar (de boze geest) hem aangrijpt, werpt hij hem op de grond; en hij heeft het schuim op de mond, en hij knerst met zijn tanden en verstijft.”. En Lucas schrijft dat de boze geest de jongen grijpt “en dan schreeuwt hij plotseling en hij doet hem stuiptrekken, … en als hij hem mishandelt, laat hij hem nauwelijks los.” – kortom: een hoopje hopeloze ellende. De vader wil Jezus vragen om zijn bezeten zoon te bevrijden. Maar wanneer hij aankomt, ontdekt hij dat Jezus gisteren met Petrus, Johannes en Jacobus de verheerlijkingsberg beklom. De negen overgebleven discipelen proberen het klusje zelf te klaren, maar het lukt hun niet om de boze geest uit de bezeten jongen te drijven. Gelukkig keert Jezus op tijd bij Zijn discipelen terug. De vader: Mt.17:14-20a “kwam tot Hem, knielde voor Hem neder, en zeide: 15 Here, heb medelijden met mijn zoon, want hij is maanziek en hij is er slecht aan toe; want dikwijls valt hij in het vuur en dikwijls in het water.”. Matteüs, Marcus en Lucas verslagen alle drie wat de wanhopige vader dat aan Jezus zegt: “16 … ik heb hem naar uw discipelen gebracht en zij hebben hem niet kunnen genezen.” “17 Jezus antwoordde en zeide: … Breng hem Mij hier. 18 En Jezus bestrafte hem en de boze geest ging van hem uit, en de knaap was genezen van dat ogenblik af. 19 Toen kwamen de discipelen bij Jezus en zeiden, toen zij met Hem alleen waren: Waarom hebben wij hem niet kunnen uitdrijven? 20 Hij zeide tot hen: Vanwege uw kleingeloof.”. De discipelen staan tegelijk in verwondering en in verwarring. Boze geesten uitdrijven is veel moeilijker gebleken dan zij dachten. De vader van de bezeten – nu bevrijdde – knaap heeft gelijk: zij hebben het niet gekund. Hoe komt het dat wat voor de discipelen een onmogelijke opgave was, voor Jezus maar een klein kunstje bleek te zijn? Zij willen graag weten hoe het komt dat het Hem lukt en hun niet: “Waarom hebben wij hem niet kunnen uitdrijven?”. Jezus’ antwoord: “Vanwege uw kleingeloof.”!

Wat is “kleingeloof”? Wanneer is ons geloof te klein? Het Marcusevangelie verslaat het gesprek tussen Jezus en de vader van de bezeten jongen vollediger. De vader zegt aan Jezus: v.22b “als Gij iets kunt doen, help ons en heb medelijden met ons!”. Jezus antwoordt: vv.23-24 “Als Gij kunt! Alle dingen zijn mogelijk voor wie gelooft. 24 Terstond riep de vader van de knaap uit en zeide: Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp!”. Ik denk dat de vader van de bezeten knaap ons toont wat klein geloof is, nl. geloof dat met twijfel gepaard gaat; geloof dat niet zeker is. Echt geloof: Hebr.11:1 “is de zekerheid der dingen, die men hoopt, en het bewijs der dingen, die men niet ziet.”, of, zoals “Het Boek” dit vers prachtig vertolkt: “de absolute zekerheid dat onze hoop ook werkelijkheid wordt en het is het bewijs van dingen die wij niet kunnen zien.”. De NBV geeft het nog anders weer: “Het geloof legt de grondslag voor alles waarop we hopen, het overtuigt ons van de waarheid van wat we niet zien.”. De vader van de bezeten jongen heeft zeker geloof. Hij gelooft wellicht dat boze geesten kunnen worden uitgedreven, en dat Jezus dit ook kan, want anders was hij niet met zijn zoon om hulp komen vragen. Maar nu het de discipelen van Jezus niet gelukt is om hem te helpen, twijfelt hij. Laten wij ons geloof ook soms beïnvloeden door het “succes” van medegelovigen? Als een voorganger of een oudste voor een zieke bidt, en wij de zieke niet zien genezen, laten wij ons ontmoedigen om voor ons te laten bidden? I.a.w.: stellen wij te veel vertrouwen op het “personeel” van de Heer dan op de Heer Zelf? Zo ja, lijden wij aan klein geloof.