St.Augustinus: De zin raakt aan het hart van Augustinus’ bekering: een lange zoektocht, vol omwegen, intellectuele strijd en innerlijke onrust.

“Sint‑Augustinus vond in het katholieke geloof de waarheid waar zijn hart naar verlangde, en hij wijdde zijn hele leven aan de dienst van God.”

++++

Commentaar:

De zin raakt aan het hart van Augustinus’ bekering: een lange zoektocht, vol omwegen, intellectuele strijd en innerlijke onrust. Zijn beroemde woorden “onrustig is ons hart totdat het rust vindt in U” vormen de sleutel tot deze tekst.

Zoektocht naar waarheid: Augustinus zocht eerst in filosofie, retorica en wereldse ambities. Pas toen hij zich opende voor het geloof, ontdekte hij dat waarheid niet enkel een idee is, maar een Persoon: God zelf.

Overgave: De tekst benadrukt dat zijn bekering geen momentopname was, maar een levenslange toewijding. Zijn denken, schrijven, bidden en pastorale zorg werden één grote beweging naar God toe.

Voorbeeld voor ons: Ook wij dragen een verlangen in ons dat geen wereldse vervulling kent. Augustinus leert ons dat echte vrede ontstaat wanneer wij ons laten vinden door God.

Spirituele betekenis:

De kracht van het verhaal ligt in zijn eenvoud:

Het kind staat voor goddelijke wijsheid die zich toont in nederigheid.

De zee is het mysterie van God (de Drie-eenheid), onmetelijk en onbegrijpelijk.

Het kuiltje is het menselijk verstand, klein en begrensd.

De schelp is onze theologische inspanning: waardevol, maar ontoereikend om het mysterie te omvatten.

Het verhaal nodigt uit tot contemplatie:

God kan gekend worden, maar nooit volledig begrepen. 

Ons denken mag zoeken, maar moet ook buigen.

++++

Gebed

Heer, Gij die het hart van Augustinus hebt aangeraakt en hem hebt geleid van onrust naar vrede,

open ook in ons het verlangen naar Uw waarheid. Laat ons niet blijven dwalen in eigen kracht,

maar ons toevertrouwen aan Uw liefde. Schenk ons de moed om, zoals hij, ons leven te richten op U en Uw dienst.

Maak ons hart zacht, ontvankelijk en trouw, zodat wij in U de rust vinden die wij zoeken. Door Christus onze Heer.

Amen.

++++

************************

Augustinus en het kind

Augustinus is bisschop van Hippo Regius, een Noord-Afrikaanse kustplaats met een haven aan de Middellandse Zee. Peinzend loopt Augustinus langs het strand van de zee. Hij is bezig met zijn boek over de Drie-eenheid (De trinitate). Het doorgronden van die drie-eenheid is moeilijk. Hoe leg je nu uit dat God de Vader, God de Zoon en de Heilige Geest niet drie goden zijn, maar Eén God, de Ene? De Egyptenaren, Romeinen, Grieken kennen een jpolytheïstische religie: veel goden met ieder een eigen terrein en takenpakket. Zo is Zeus is de god van het weer, de donder en bliksem, Poseidon is de god van de zee, Hermes is de boodschapper, Afrodite de godin van de liefde. Maar het jodendom en het christendom zijn monotheïstische godsdiensten. Het staat al in de wet van Mozes: ‘Gij zult geen andere goden hebben, ten koste van Mij.’ en bij Mattëus: ‘ De Heer uw God zult gij aanbidden en Hem alleen dienen.’ Hoe leg je uit dat Vader, Zoon en Heilige Geest één God zijn? Augustinus krijgt lopend over het strand een antwoord dat hij niet verwacht.

afb: Peter Paul Rubens, 1639, Sint Augustinus en het kindje aan het strand. National Gallery Praag (foto Wikimedia Commons)

Lopend langs de zee ziet Augustinus ineens een kindje dat ijverig met een schelp het water van de zee in een kuiltje giet. Nieuwsgierig vraagt Augustinus wat het aan het doen is. Het kind antwoordt dat het de zee in de kuil wil gieten. Augustinus merkt op dat dit niet kan: “Dat is onbegonnen werk.” Het kind, dat vaak wordt afgebeeld als een engel of Christuskind, zegt dan: “Zo is het ook voor de mensen onbegonnen werk het geheim van de Heilige Drie-eenheid te willen doorgronden.” 

Is dit verhaal over Augustinus en het kindje aan het strand waar? Nee. Hoe kwam deze legende dan de wereld in? Het is een laatmiddeleeuwse legende, eind 12e eeuw, die pas ruim een eeuw later populair werd, omdat men nog lange tijd wist dat het oorspronkelijk niet Augustinus betrof. Het voorval is bedacht om de moeilijkheid van de triniteit aan te duiden. In het oorspronkelijke verhaal figureert een niet met name genoemde professor in de theologie die doceerde aan de Universiteit van Parijs. De gebeurtenis speelde dan zich ook niet af aan de stranden van de Middellandse Zee, maar aan de Parijse oevers van de Seine. Vervolgens heeft de dominicaan Thomas van Cantimpré het voorval verplaatst van de Seine naar de Middellandse Zee en de onbekende theoloog verruild voor de kerkvader Augustinus die immers een belangrijk boek over de Drie-eenheid (De trinitate) geschreven had. Het verhaal is in deze setting bekend geworden als illustratie dat ons verstand te beperkt is om het Godsbegrip volledig te kunnen bevatten. Dit grote mystieke geheim leert ons ook bescheidenheid en laat nederigheid juist de grondtoon zijn in het hele oeuvre van Augustinus!

Door dit kinderlijke antwoord schoot de heilige man in de lach: ‘O lieve kind, hoe zou je dat kunnen doen? Het meer is groot, de lepel waar je mee schept is klein, evenals het kuiltje waar je het water in giet.’ Maar onmiddellijk repliceerde het kind: ‘Mijn mogelijkheden om te doen wat ík voor ogen heb, zijn groter dan jouw mogelijkheden om te doen waar je nu aan denkt.’ Door deze woorden raakte Augustinus in verwarring; hij vroeg wat het jongetje bedoelde. Het kind antwoordde: ‘Jij denkt diep in je hart dat het mogelijk is te bevatten in een klein boekje, wat het onbegrijpelijke sacrament van de heilige drievuldigheid is. Eerder dan dat jij dát echter zou kunnen volbrengen, kan ik het water uit heel het meer in dit kleine kuiltje gieten.’ Toen het kind dit gezegd had, verdween het plotseling. Sint Augustinus besefte hoe waar de woorden van het kind waren, en hij verheerlijkte Christus in zijn werken.

 

 

 

*******************

 

 

 

 

Auteur: Krisbiesbroeck

Christiaan Biesbroeck Licentiaat Theologie/filosofie