Don Bosco : Leven en werk….

Leven en werk van Don Bosco

Giovanni Bosco werd op 16 augustus 1815 geboren in Castelnuovo, een dorpje in de Piëmont. Tegenwoordig is het plaatsje bekend als Castelnuovo Don Bosco, als eerbetoon aan de heilige. In zijn jeugd had Giovanni Bosco het niet breed. Zijn vader was een vrij arme boer die overleed toen de jonge Giovanni nog maar twee jaar oud was. Ondanks moeilijke jaren slaagde Giovanni er in 1841 in priester te worden.

Don Bosco was een vrij opvallende priester. Hij maakte zich hard voor kinderen in de achterbuurten van Turijn, die in grote armoede leefden. Om de kinderen te bereiken, probeerde hij zich zo benaderbaar mogelijk op te stellen. Zo goochelde hij bijvoorbeeld. De website heiligen.net over de bijzondere priester:

“Hij ontpopte zich als een geniaal pedagoog, wist door zijn onvermoeibare hartelijkheid en optimisme jongens aan zich te binden, maakte ze vertrouwd met de waarde van het evangelie en stichtte een plaatselijk bibliotheek, die uit zou groeien tot de Italiaanse jeugdbibliotheek.”

Plek in de samenleving

Don Bosco probeerde de levensomstandigheden van de jongeren in Turijn te verbeteren. Bijvoorbeeld door zich hard te maken voor goede arbeidsovereenkomsten voor de jongeren en door huizen te openen waar de jonge inwoners van Turijn konden worden opgeleid tot goede werkkrachten. Uiteindelijk wilde hij de kansarme jongeren zo toch een goede plek in de maatschappij geven. De Italiaan stond bekend als een pragmaticus, die zich afzijdig hield van actuele politieke kwesties en probeerde zo concreet mogelijk hulp te bieden aan ‘zijn jongeren’.

Vanzelfsprekend liet Don Bosco de jongeren ook kennismaken met het evangelie en probeerde hij “goede christenen” van hen te maken. In Turijn stichtte hij een bibliotheek, die later uitgroeide tot de Italiaanse jeugdbibliotheek. Bij het grote publiek werd Don Bosco onder meer bekend dankzij zijn boek De verstandige jongen, over de opvoeding van kinderen. In Italië werden hier in zijn tijd al zes miljoen exemplaren van verkocht.

De priester, die zich vooral liet inspireren door sint Franciscus van Sales, stichtte in 1859 voor mannen de Congregatie der Salesianen en in 1872 voor vrouwen de Dochters van Maria.

Don Bosco overleed in 1888 op 72-jarige leeftijd. Zijn sterfdag, 31 januari, is tevens zijn feestdag. De priester werd begraven in de kerk van de Salesianen in Turijn. Paus Pius XI verklaarde hem in 1934 heilig. Don Bosco is patroonheilige van de circusartiesten, dansers, leerjongens, schooljongens, jeugd en jongeren in het algemeen, jeugdzielzorgers en uitgevers. Vaak wordt hij afgebeeld te midden van kinderen.

Kernpunten over Don Bosco:

Pedagogische visie: Don Bosco ontwikkelde een opvoedingsmethode gebaseerd op liefde, vertrouwen, vreugde en spel, in plaats van strenge discipline.

Salesianen van Don Bosco: Hij stichtte deze congregatie, die zich wereldwijd inzet voor onderwijs en jeugdwerk.

Heiligverklaring: Don Bosco werd in 1934 door paus Pius XI heilig verklaard.

Invloed vandaag: Zijn gedachtegoed leeft voort in talloze scholen, internaten en jeugdhulporganisaties in Vlaanderen, Nederland en wereldwijd.

Betekenis

Don Bosco staat symbool voor onderwijs als weg naar vrijheid en verantwoordelijkheid. Zijn aanpak combineerde geloof, spel en hoop, en benadrukte dat jongeren zich kunnen ontwikkelen in een omgeving van respect en dialoog.

Kortom: Don Bosco was niet alleen een priester, maar vooral een visionair opvoeder die een blijvende beweging voor jongeren op gang bracht.

Het Preventieve Systeem van Don Bosco is een opvoedingsmethode die jongeren begeleidt met rede, religie en liefdevolle vriendelijkheid, en die vandaag nog steeds wereldwijd wordt toegepast.

Kern van het Preventieve Systeem

Don Bosco ontwikkelde zijn pedagogische aanpak in de 19e eeuw, toen veel jongeren in Turijn op straat leefden. In plaats van straffen of repressie koos hij voor een positieve, preventieve benadering:

Rede: jongeren leren verantwoordelijkheid nemen door dialoog en redelijke regels.

Religie: geloof en waarden bieden richting en zingeving.

Liefdevolle vriendelijkheid: opvoeders tonen nabijheid, hartelijkheid en vertrouwen, zodat jongeren zich veilig en gewaardeerd voelen.

Doelstellingen:

Het systeem wil jongeren helpen groeien tot eerlijke burgers en goede mensen. Dit vertaalt zich in vier hoofddoelstellingen:

Verbondenheid: jongeren voelen zich geaccepteerd en erkend.

Vrijheid: ruimte om eigen keuzes te maken binnen een veilige structuur.

Verantwoordelijkheid: leren omgaan met consequenties en bijdragen aan de gemeenschap.

Zingeving: ontdekken van persoonlijke betekenis en levensdoelen.

Praktische toepassing:

Aanwezigheid: opvoeders zijn fysiek én emotioneel aanwezig in het leven van jongeren.

Hartelijkheid en speelsheid: een warme, vriendelijke en vaak speelse omgang creëert vertrouwen.

Structuur en betrokkenheid: duidelijke regels gecombineerd met persoonlijke aandacht.

Actuele relevantie:

Hoewel Don Bosco in de 19e eeuw werkte, blijft zijn systeem actueel:

In Salesiaanse scholen en jeugdcentra wereldwijd wordt het toegepast.

Het helpt vooral kwetsbare jongeren in moeilijke omstandigheden, zoals kansarmoede of migratieachtergrond.

Het systeem inspireert ook moderne jeugdzorg en onderwijsprojecten in Vlaanderen en Nederland.

Waarom het uniek blijft:

Het Preventieve Systeem is geen rigide methode, maar een levende pedagogische stijl die inzet op nabijheid, vertrouwen en vreugde. Het benadrukt dat jongeren niet alleen begeleid moeten worden, maar ook actief mee vorm geven aan hun eigen opvoeding.

Kortom: Don Bosco’s Preventieve Systeem is een pedagogische visie die jongeren niet onderdrukt, maar hen laat groeien in vrijheid en verantwoordelijkheid, gedragen door verbondenheid en liefdevolle nabijheid. Het is precies die menselijke warmte die maakt dat zijn aanpak vandaag nog steeds wereldwijd inspireert.

Laten we het Preventieve Systeem van Don Bosco concreet vertalen naar hoe het vandaag in Vlaanderen en Nederland wordt toegepast in scholen en jeugdwerk.

Voorbeelden in hedendaagse scholen:

Dialoog in plaats van straf: Leraren kiezen voor gesprekken met leerlingen bij conflicten, eerder dan voor strenge sancties. Zo leren jongeren verantwoordelijkheid nemen.

Projectonderwijs: Jongeren werken samen aan projecten die hun talenten en creativiteit stimuleren. Dit sluit aan bij Don Bosco’s idee dat leren plezierig en zinvol moet zijn.

Religie en waarden: In Don Bosco-scholen wordt aandacht besteed aan zingeving, solidariteit en respect, vaak via klasgesprekken, vieringen of maatschappelijke stages.

Aanwezigheid van leerkrachten: Leraren zijn niet enkel kennisoverdragers, maar ook begeleiders die actief aanwezig zijn in het schoolleven, bijvoorbeeld door mee te doen aan sportdagen of kampen.

Voorbeelden in jeugdwerk en centra:

Speelplaats als leerplek: Jeugdcentra creëren een veilige omgeving waar jongeren kunnen spelen, sporten en experimenteren, net zoals Don Bosco zijn oratoria zag als “school, speelplaats en thuis”.

Vakantie- en jongerenkampen: Don Bosco-organisaties in Vlaanderen en Nederland organiseren kampen waar jongeren leren samenwerken, verantwoordelijkheid nemen en plezier maken in een warme sfeer.

Begeleiding van kwetsbare jongeren: Er is speciale aandacht voor jongeren met een migratieachtergrond, kansarmoede of moeilijke thuissituaties. Het Preventieve Systeem helpt hen zich veilig en gesteund te voelen.

Vrijwilligerswerking: Jongeren worden aangemoedigd om zelf verantwoordelijkheid op te nemen als animator, monitor of begeleider. Zo leren ze groeien in leiderschap en zorg voor anderen.

Actuele thema’s:

Inclusie: Don Bosco-organisaties zetten sterk in op diversiteit en het betrekken van jongeren uit verschillende culturen.

Digitale pedagogiek: Het Preventieve Systeem wordt vertaald naar online omgevingen, waar begeleiders jongeren ondersteunen in veilig en verantwoord mediagebruik.

Zinvolle plekken: Net zoals Don Bosco sprak over een “zinplek”, worden er vandaag ruimtes gecreëerd waar jongeren samenkomen om te praten over hun dromen, zorgen en toekomst.

Kortom: het Preventieve Systeem leeft voort in praktische, warme en speelse initiatieven die jongeren vandaag begeleiden in hun groei naar zelfstandige, verantwoordelijke en gelukkige volwassenen

Volledige film over Don Bosco

+++

Don Bosco (Giovanni Melchiorre Bosco Ochienna) werd geboren op 16 augustus 1815 in het dorpje I Becchi, in Noord-Italië. Hij groeide op in armoede, maar ontwikkelde al vroeg een grote passie voor het helpen van jongeren. Als priester, opvoeder en schrijver van de 19e eeuw zette hij zich zijn hele leven in voor kinderen en jongeren die het moeilijk hadden. Hij overleed op 31 januari 1888 in Turijn.

Don Bosco richtte de Salesianen van Don Bosco op, samen met het Instituut van de Dochters van Maria Hulp der Christenen, de Salesiaanse Medewerkers en het Salesiaans Bulletin. Ook stichtte hij het Oratorium van Valdocco, een plek waar jongeren onderwijs, onderdak en begeleiding kregen.

Zijn bekendste bijdrage is het Preventieve Systeem, een vernieuwende pedagogische aanpak gebaseerd op redelijkheid, geloof en liefde. Daarmee wilde hij jongeren niet straffen, maar juist begeleiden en inspireren.

Dankzij zijn werk verspreidde de salesiaanse beweging zich snel door Europa en Latijns-Amerika, en vandaag zijn de Salesianen actief in meer dan 130 landen. In 1934 werd Don Bosco heilig verklaard en sindsdien staat hij bekend als de “Vader en Leraar van de Jeugd”.

++++++

Heer,

geef ons het hart van Don Bosco,

vol liefde en vertrouwen voor jongeren.

Leer ons geduldig te luisteren,

vriendelijk nabij te zijn,

en vreugde te brengen waar verdriet heerst.

Maak ons sterk in geloof,

warm in ons handelen,

en trouw in ons werk voor de meest kwetsbaren.

Laat ons samen bouwen

aan een thuis van hoop,