
“Onthoud dat, zoals ik zei, de juiste richting leidt niet alleen naar vrede maar ook naar kennis. Wanneer een man beter wordt, begrijpt hij steeds duidelijker het kwaad dat nog in hem zit. Wanneer een man slechter wordt, begrijpt hij zijn eigen slechtheid steeds minder. Een matig slechte man weet dat hij niet erg goed is: een grondig slechte man denkt dat hij helemaal goed is. Dit is eigenlijk gezond verstand. Je begrijpt slaap wanneer je wakker bent, niet terwijl je slaapt. Je kunt fouten in rekenkunde zien wanneer je geest goed werkt: terwijl je ze maakt, kun je ze niet zien. Je kunt de aard van dronkenschap begrijpen wanneer je nuchter bent, niet wanneer je dronken bent. Goede mensen weten zowel van goed als kwaad: slechte mensen weten van geen van beide.”
++++++++++++++++++
Verduidelijking :
Er zitten behoorlijk wat morele lagen in dat citaat, en ze zijn verrassend relevant voor hoe we naar onszelf en anderen kijken. Hier zijn een paar lessen die eruit springen:
- Echte groei begint bij zelfkennis. Hoe beter iemand wordt, hoe meer hij zich bewust wordt van zijn eigen tekortkomingen. Dat betekent dat morele ontwikkeling gepaard gaat met eerlijk naar jezelf kijken – zelfs (of juist) als dat ongemakkelijk is.
- Slechtheid en onwetendheid zijn nauw verbonden. Iemand die diep in het kwaad zit, heeft vaak geen enkel besef meer van goed en kwaad. In zekere zin verblindt slechtheid je morele kompas.
- Objectieve beoordeling van jezelf is moeilijk vanuit een troebel perspectief. Je begrijpt pas wat het is om slaperig te zijn als je wakker bent; je ziet pas fouten nadat je ze hebt gemaakt. Het is dus pas achteraf – als je ‘wakker’ of ‘nuchter’ bent – dat je echt kunt reflecteren.
- Morele helderheid vraagt afstand en inzicht. Je hebt mentale en morele ‘nuchterheid’ nodig om je eigen gedrag goed te kunnen beoordelen. Anders loop je het risico jezelf voortdurend te rechtvaardigen, ook als dat niet terecht is.
Samengevat: het is een pleidooi voor nederigheid, zelfonderzoek en de bereidheid om je eigen fouten onder ogen te zien. Geen gemakkelijke boodschap, maar wél eentje die aanzet tot echte innerlijke groei.
———————–
