Leven in het licht: goed advies van Fjodor
Dostojevski
Door MATTHEW BECKLO
1. Neem God serieus, want zonder hem is alles toegestaan.
In The Brothers Karamazov komt de jonge scepticus Ivan met een idee dat de lezers sindsdien altijd achtervolgt: zonder geloof in God en onsterfelijkheid is “alles toegestaan”. De mens is misschien nog goed zonder God, maar hij vindt geen ultieme grond voor moraliteit meer. Dostojevski zag profetisch, voordat Nietzsche hetzelfde idee formuleerde , dat goddeloosheid een afgrond opende ‘voorbij goed en kwaad’.
2. Neem het probleem van het kwaad serieus.
Maar Dostojevski voert via Ivan ook een van de krachtigste argumenten tegen het bestaan van God aan: het lijden van onschuldige kinderen. Als dat de hoge toegangsprijs is, besluit Ivan, geeft hij respectvol zijn kaartje terug. Dostojevski biedt een antwoord door het geloof van Ivans broer Alyosha – vooral in de krachtige, hoopvolle slotscène van de roman – maar pas nadat hij het probleem onder ogen heeft gezien en ons heeft uitgedaagd hetzelfde te doen.
3. Omarm de vrijheid en het avontuur van het geloof.
In ‘ The Grand Inquisitor ‘, een meesterwerk binnen Dostojevski’s meesterwerk, stelt Ivan zich de kerk voor als een humanistische instelling die de mens kalmeert en hem verlost van de last van de vrijheid – zelfs als dat betekent dat hij Christus moet arresteren bij zijn terugkeer. Er kan zoveel gezegd worden over dit rijke, complexe verhaal, maar een fundamentele les is deze: de oproep om Christus te volgen is een oproep tot spiritueel avontuur, niet spirituele middelmatigheid. Barmhartigheid kan wat Kierkegaard ‘de duizeligheid van vrijheid’ noemde niet dempen. We hebben beide nodig.
4. Bied een kus aan wanneer alleen een kus zal spreken.
Aan het einde van ‘The Grand Inquisitor’ imiteert Alyosha het gebaar van de stille Christus in de gelijkenis en biedt hij zijn gekwelde broer een kus aan. Soms lijkt alle uitleg, discussie en argumentatie in de wereld ons nergens te brengen met iemand van wie we houden. Het enige wat we kunnen doen is weigeren ze op te geven, aanwezig voor ze zijn en omarmen wat goed , waar en mooi in hen is.
5. Wees niet bang voor de smeltkroes van twijfel.
Dostojevski wist dat geloof niet betekent dat je het leven van de geest verstikt; integendeel, in het jaar van zijn dood schreef hij: “Het is niet als een kind dat ik in Christus geloof en Hem belijd. Mijn hosanna is door een grote smeltkroes van twijfel gegaan.” De christen moet niet bang zijn voor de harde, moeilijke vragen die zich in het leven voordoen; in feite kunnen vragen uiteindelijk geloof smeden en versterken.
6. Wees helder over de donkere kant van de menselijke natuur.
Een thema van zoveel van Dostojevski’s werk is dat – ondanks de droom van de Verlichting – duistere krachten voortdurend aan het werk zijn in het menselijk leven: irrationaliteit, zelfkwelling, verslaving (Dostojevski zelf worstelde met gokken), wreedheid, woede en geweld. Dit thema komt krachtig naar voren in ‘Notes from Underground ‘— een korte en uitstekende vermelding in Dostojevski’s corpus — die misschien wel de beste openingszin in alle literatuur heeft: ‘Ik ben een zieke man . . . Ik ben een slechte man.”
7. Wees wantrouwend tegenover de ‘kristallen paleizen’ van de wereld.
Dostojevski’s Underground Man stelt dus voor dat als er ooit een “kristallen paleis” van harmonie, rationaliteit, vrede en vooruitgang zou worden gebouwd (een beeld geïnspireerd op een echte structuur in Londen ), de mens zou reageren met verveling en wrok en, in een soort van razernij, begin met het steken van spelden in zijn buurman voordat hij het hele ding naar beneden trekt. Dostojevski’s waarschuwing voor pogingen tot utopieën werd in de 20e eeuw keer op keer bevestigd – de bloedigste ooit in de geschiedenis van de mensheid.
8. Breek de morele wet niet, of het zal jou breken.
In Crime and Punishment vermoordt Raskolnikov – ervan overtuigd dat er ‘buitengewone’ mannen zijn die de morele wet kunnen overtreden (alweer vooruitlopend op Nietzsche) – een bejaarde pandjesbaas, om vervolgens in diepe mentale en spirituele angst te worden gestort. Het meeslepende verhaal, dat de inspiratie vormde voor tientallen bewerkingen, films als Rope en The Machinist , en een recent toneelstuk , biedt een meeslepend portret van de vaste realiteit van morele waarheid en de spirituele effecten van het schenden ervan.
9. Vermijd de hel; het is erger dan je ooit had gedacht.
Het gehekelde beeld van de hel als een plaats van eeuwige vlammen en hooivorken is lang niet zo angstaanjagend als de definitie die wordt gegeven door vader Zosima, een geestelijk leraar en ouderling die de jongste Karamazov leidt: de hel is “het lijden van niet langer kunnen liefhebben. ” Het is totale en eeuwige liefdeloosheid. Dit is niet alleen een geestelijke straf die ons na de dood al dan niet wacht; het is een spirituele staat die in het leven begint. Streef in plaats daarvan naar liefde, wat de vreugde van de hemel is.
10. Liefde – maar weet dat liefde een hard en vreselijk iets is.
Maar wat is liefde? Zoals vader Zosima het zegt: “Liefde in actie is een hard en vreselijk iets vergeleken met liefde in dromen.” De laatste is “gretig naar onmiddellijke actie, snel uitgevoerd en in het zicht van iedereen”, terwijl de eerste “arbeid en standvastigheid” is. We moeten niet al te sentimenteel zijn over liefde; het is het welzijn van de ander willen, wat even hard als moeilijk kan zijn.
11. Hef de verantwoordelijkheid voor de zonde op jezelf.
Zosima biedt ook de volgende uitdaging: “Kom op en maak jezelf verantwoordelijk voor alle zonden van mensen. . . . U bent het die namens allen en voor allen schuldig bent. Terwijl u, door uw eigen luiheid en machteloosheid op anderen af te schuiven, uiteindelijk zult delen in Satans trots en gemurmureer tegen God.” In plaats van te plukken aan de splinter in de ogen van onze broer, moeten we aandacht besteden aan de stam in de onze – die in feite een bron kan zijn van talloze splinters om ons heen.
12. Houd van de hele schepping en zie haar glorie.
Zosima spreekt niet alleen over het liefhebben van onze medemensen, maar over het liefhebben van de hele schepping. In twee passages waarnaar rechtstreeks wordt verwezen in Terrence Malicks meesterwerk The Tree of Life , lezen we: ‘Er was zoveel van Gods glorie om mij heen: vogels, bomen, weiden, lucht, en ik alleen leefde in schaamte. Ik alleen heb alles onteerd en heb de schoonheid en glorie van dit alles niet opgemerkt.” Ook: “Heb de hele schepping van God lief, zowel de hele schepping als elke zandkorrel. Houd van elk blad, elke straal van Gods licht. Houd van dieren, houd van planten, houd van alles. Als je van elk ding houdt, zul je het mysterie van God in de dingen zien.”
13. Accepteer groot lijden als het lot van grote mannen.
Te midden van zijn zelfkwelling biedt Raskolnikov in Crime and Punishment een diepgaand inzicht: “Pijn en lijden zijn altijd onvermijdelijk voor een grote intelligentie en een diep hart. De echt grote mannen moeten, denk ik, grote droefheid hebben op aarde.” De weg van liefde is ook de weg van het kruis — en goud, zoals de Schrift ons zegt, wordt beproefd in vuur.
14 . Red de wereld met schoonheid.
“De wereld zal worden gered door schoonheid.” Deze lijn van The Idiot heeft vandaag een speciale weerklank. Mensen staan zeer wantrouwend tegenover beweringen over wat waar en wat goed is; dus leiden met schoonheid is een krachtige manier om iemands geest en hart te heroriënteren op verlossing. En waar schoonheid is, is ook waarheid en goedheid.
15. Sta versteld van alles.
In zijn korte verhaal ” Bobok ” schrijft Dostojevski: “Het is veel dwazer om je over niets te verbazen dan om je over alles te verbazen.” Naarmate we ouder en cynischer worden, leren we ons te gedragen als we niet onder de indruk zijn van dingen. Maar de wijze man staat versteld van alles – zelfs kleine, schijnbaar onbeduidende dingen. Zelfs dat er iets bestaat in plaats van niets, zou een verrassing moeten zijn.
16. Herinner jezelf er regelmatig aan dat je een dwaas bent.
Een soortgelijk juweel van wijsheid is ook te vinden in “Bobok”: “De wijste van alles is naar mijn mening hij die zich, al is het maar één keer per maand, een dwaas kan noemen.” Net zoals we leren te handelen zonder onder de indruk van de wereld te zijn, leren we ook te handelen alsof we alle antwoorden op haar problemen hebben. Maar de wijze man ziet nederig in dat hij zelfs op zijn beste dag plat op zijn gezicht kan vallen ondanks al zijn goede raad.
17. Denk aan je dood – en verspil je leven niet.
In The Idiot vertelt prins Myshkin het verhaal van een man die ter dood is veroordeeld door ophanging, maar twintig minuten later uitstel krijgt. De scène is gebaseerd op een episode uit het leven van Dostojevski zelf, die ooit door een vuurpeloton ter dood werd veroordeeld voordat zijn straf werd omgezet. Terwijl de man bij het schavot staat en het moment van de waarheid nadert, verlangt hij ernaar terug te keren tot het leven, “om geen enkel moment te verspillen”. Op een dag zul je die man zijn – misschien al morgen – dus verspil je tijd niet.
18. Puzzel het mysterie van de mens uit.
Toen hij achttien jaar oud was, schreef Dostojevski aan zijn broer: “De mens is een mysterie: als je je hele leven probeert om het uit te puzzelen, zeg dan niet dat je je tijd hebt verspild. Ik houd me bezig met dit mysterie, omdat ik een man wil zijn.” Zijn werk is een bewijs van deze zoektocht – een grondige verkenning van het mysterie van de mens in zowel zijn dwaasheid als zijn glorie, zijn ellende en grootsheid – en een uitnodiging aan ons om het opnieuw op te pakken.
19. Blijf bij het mysterie van Christus.
Dostojevski zag uiteindelijk de waarheid van de mens in het licht van de waarheid van Christus. Zijn geloof in Jezus was zo diep dat hij eens schreef: „Als iemand mij bewees dat Christus buiten de waarheid staat en dat de waarheid in werkelijkheid buiten Christus staat, dan zou ik liever bij Christus blijven dan bij de waarheid.” Gelukkig is zo’n dilemma niet nodig, maar het biedt een dwingende test van onze liefde voor Jezus, vooral voor degenen onder ons die geneigd zijn tot abstracties. Christus ging werkelijk zonde en dood binnen (zoals we zien in Hans Holbeins schilderij van Christus in het graf – een beeld dat Dostojevski fascineerde en waarnaar hij verwijst in The Idiot ), en hij overwon ze echt in zijn opstanding. Blijf je bij deze waarheid, ook al kost het je al het andere?
20. Hoop dat alles goed komt.
Ivan Karamazov beschrijft de genezing van de wereld in de eeuwigheid – een visie die hij, ondanks al zijn schoonheid, niet kan accepteren. Maar de christen aanvaardt het in hoop, zelfs kinderlijke hoop: “Ik geloof als een kind dat lijden zal worden genezen en goedgemaakt, dat alle vernederende absurditeit van menselijke tegenstrijdigheden zal verdwijnen als een zielige luchtspiegeling, zoals de verachtelijke verzinsel van de machteloze en oneindig kleine Euclidische geest van de mens, dat in de finale van de wereld, op het moment van eeuwige harmonie, iets zo kostbaars zal gebeuren dat het voldoende zal zijn voor alle harten, voor de troost van alle wrok, voor de verzoening van alle misdaden van de mensheid, voor al het bloed dat ze hebben vergoten; dat het niet alleen mogelijk zal zijn om te vergeven, maar ook om alles wat er is gebeurd te rechtvaardigen.”
Bron : http://www.wordonfire.org
Vertaling : Kris Biesbroeck ©Copyright
christelijkeinformatiebron 