De plaats van de Theotokos in Iconen van de opstanding

Icoon met het lege graf en de engel die aan de mirredragende vrouwen verschijnt. De Moeder Gods staat uiterst rechts.

Icoon met het lege graf en de engel die aan de mirredragende vrouwen verschijnt. De Moeder Gods staat uiterst links.

Er zijn drie algemene voorstellingen van de opstanding in de orthodoxie: de schrijnende hades, Christus die triomfantelijk uit het graf opstaat en de engel die aan de mirredragende vrouwen naast het lege graf verschijnt (voorbeeld bovenaan deze post). De eerste compositie, die technisch gezien een icoon is voor Stille Zaterdag, zou de Moeder Gods niet bevatten omdat ze nog leefde toen Christus in hades afdaalde, en de tweede compositie is niet bijzonder gebruikelijk in de orthodoxe kerk; het is in het derde type icoon – van de mirre-dragende vrouwen die het lege graf bijwonen, waar de Theotokos aanwezig is … al is het niet altijd meteen duidelijk.

De Moeder Gods wordt in de evangeliën niet beschreven als aanwezig op de zondagochtend, toen vrouwen die het lichaam van Jezus kwamen verzorgen het lege graf zagen, en Maria Magdalena ontmoette specifiek de verrezen Christus en werd degene die de opstanding aan de apostelen verkondigde. In zijn werk Het leven van de Maagd put de heilige Maximus de Belijder echter uit de traditie van de Kerk om te zeggen dat Maria “onafscheidelijk was van het graf” en er dus was op de zondagochtend toen de andere vrouwen arriveerden. De reden dat de evangelisten dit niet in hun evangeliën hebben opgenomen, voegt de heilige Maximus eraan toe, was “om elke twijfel uit te sluiten en zodat niemand het als een reden voor ongeloof zou beschouwen dat het visioen van de opstanding door de moeder werd gerapporteerd.”

Dit geloof is ook in de iconografie van de Kerk bewaard gebleven omdat veel iconen van de mirrondragende vrouwen, wanneer ze nauwkeurig worden bestudeerd, de Moeder van God met de andere vrouwen bevatten. In het fresco aan de linkerkant is bijvoorbeeld te zien dat de van de twee mirredragende vrouwen die boven de slapende bewakers worden getoond, de vrouwen aan de linkerkant dezelfde dieprode gewaden van de Moeder Gods dragen, met dezelfde drie sterren op de schouders en hoofdbedekking die haar altijd maagdelijkheid vertegenwoordigen (zie Iconen van de Moeder Gods voor een duidelijker voorbeeld). Andere iconen, zoals het Russische icoon aan de rechterkant, zijn explicieter in die zin dat het parlementslid ƟY (Gr. Mater Theos; Moeder Gods) inscriptie staat duidelijk in haar aureool.

De aanwezigheid van de Moeder Gods bij het graf is ook bewaard gebleven in de hymnen van de Kerk. De Paashymne aan de Moeder Gods stelt zich de woorden van de engel aan de Moeder van God bij het lege graf voor:

(Roemeense melodie, die doet denken aan het luiden van klokken met Pasen. Overigens toont de icoon in de video ook de Moeder Gods, met Maria Magdalena, aan de voeten van de verrezen Christus)

De Engel riep tot de Vrouwe Vol Genade:
Verheug u, o Zuivere Maagd!
Nogmaals zeg ik: Verheug je!
Uw Zoon is opgestaan uit Zijn drie dagen in het graf.
Met Zichzelf heeft Hij alle doden opgewekt.
Verheug u, allen gij mensen!
Straal, straal, o nieuw Jeruzalem,
De heerlijkheid van de Heer heeft over u geschenen.
Jubel nu en wees blij, o Sion,
Wees stralend, o Zuivere Theotokos,
In de Opstanding van uw Zoon!

De hymne informeert waarschijnlijk de opname van de Moeder van God in opstandingsiconen en het ingebeelde gesprek van de engel is bedoeld om de feeststemming van Pasen vast te leggen. Het is vergelijkbaar met het ‘uitgebreide’ gesprek tussen Gabriël en Maria in de Akathistische Hymne of de woorden van smaad van Christus aan Judas in hymnen tijdens de Goede Week; een dramatische manier om een diepe betekenis uit de meer beknopte evangelieverhalen te halen. Dit betekent echter niet dat de opname van de Theotokos in de scène bij het lege graf “symbolisch” is, net zoals de opname van de apostel Paulus in Pinkstericonen niet-letterlijk is. Net zoals de Moeder Gods bij haar Zoon bleef tijdens Zijn kruisiging, toen alle apostelen op één na waren gevlucht, is het ondenkbaar om je voor te stellen dat ze niet waakte tijdens de sabbat en afwezig was toen de andere vrouwelijke discipelen naar het graf kwamen. En de vrucht van zo’n waakzaamheid van Christus’ Moeder was de vroege openbaring van de levengevende opstanding van haar Zoon:

“Opnieuw zeg ik: Verheug je!”

Bron : https://iconreader.wordpress.com
Vertaling : Kris Biesbroeck