Een icoon van het Christelijk gezin….

2-11-1-11-5

Een icoon van het christelijke gezin

Ieders favoriete tijd van het jaar is de periode voor Kerstmis, waarin de lucht gevuld is met vreugde, vrede en verwachting. We zijn gezegend om in een land te leven dat uitkijkt naar Kerstmis, hoewel we onderweg misschien een deel van zijn betekenis lijken te hebben verloren. We hebben radiostations die kerstliederen uitzenden zonder op te houden, ‘het seizoen verheffen’, hoewel velen van hen spreken over sneeuw’ vrolijke figuren met geschenken, familietijd en andere dingen die allemaal prima zijn’ maar misschien het punt van dit hele festival missen. Het is prachtig dat iedereen kerst ‘op zijn eigen manier’ viert en zelfs mensen die niet in God geloven genieten van het seizoen en proberen ‘goed te zijn omwille van de goedheid” zoals een recent billboard van onze atheïstische vrienden onlangs leest (we kunnen een andere keer discussiëren over de oorsprong van het Goede).

Een van de christelijke hoofdbestanddelen van de pre-kerstperiode is de kerststal die de meeste kerkhoven en veel van de gazons in onze buurten siert. Mensen rekenen op deze scènes om de wereld de ware betekenis van Kerstmis over te brengen, hoewel ze elk jaar het voorwerp van een nationaal debat lijken te zijn, ‘naarmate onze wereld meer en meer in de richting van politieke correctheid beweegt’ en minder in de richting van wederzijds respect voor ieders overtuigingen. Maar misschien dwaal ik af…

De kerststal streeft ernaar om het ideale christelijke gezin te portretteren op een achtergrond van eenvoud en nederigheid. Het perfecte “Kindje Jezus” wordt geboren in een liefdevol gezin met een Heilige Moeder en een liefhebbende geadopteerde vader die een zorgzame arm werpt om degenen die hij geroepen is om te beschermen. De engelen zingen: ‘de wijzen komen met geschenken’, de herders prijzen en zelfs de dieren zorgen voor de Pasgeborene met hun warme adem. Christus wordt in de wereld met vreugde verwelkomd en is omgeven door liefde. De hele Schepping verzamelt zich in volmaakte harmonie in de kribbe van Bethlehem om de menswording van de Zoon van God te verheerlijken. Alles is meer dan perfect. Is dit echter het ware verhaal van Kerstmis?

Op zoek naar andere inspiratiebronnen herinnerde ik me een soortgelijke traditie uit mijn thuisland Roemenië, waar de priester de icoon van de geboorte van Christus in ieders huis brengt en de troparion van het feest zingt. Het is’ als je wilt’ een omgekeerde pelgrimstocht waar Christus komt en je bezoekt waar je bent’ in je huis’ een icoon van de menswording van God op zich’ een re-enactment van Zijn komst naar de aarde waar we thuis zijn.

2-11-8-15

Als we de geboorte-icoon in zijn orthodox-Byzantijnse weergave analyseren, zien we een interpretatie die niet zo idealistisch is als een kerststal. We zien een Christus geboren in een koude grot omdat niemand de deur voor Hem heeft geopend. In plaats van een kribbe moet Hij omgaan met een dieren kribbe zodat de profetie van Jesaja in vervulling zal gaan: De os kent zijn eigenaar en de ezel de kribbe van zijn meester: maar Israël heeft mij niet gekend en mijn volk heeft het niet begrepen. De herders komen niet vanzelf, maar een engel verzamelt hen. Jozef zelf wordt niet erg vleiend neergezet, omdat hij ver van de Moeder en het Kind wordt voorgesteld, die het hele verhaal in twijfel trekt’ met een sinister personage dat niemand anders is dan de duivel die hem verleidt. De Maagd, ‘nu Moeder Gods’, wordt ook vaak afgebeeld met haar hoofd naar Jozef gedraaid, zich zorgen makend over de toestand van zijn ziel.

Dit is de ware wereld waarin Christus geboren is, maar deze onvolmaakte wereld is juist de reden voor Zijn komst. Zelfs degenen die het dichtst bij Hem staan, zijn niet volmaakt en ook zij hebben de redding nodig die Hij zal prediken en volbrengen door Zijn dood aan het Kruis. De realiteit van het Kruis ontbreekt niet aan deze icoon want de inbakerkleren zijn ook zijn begrafenismantel, de kribbe Zijn kist en de grot Zijn graf. Alles wordt verbeeld vanuit het realistische perspectief van de behoefte aan verlossing’ zonder cosmetische chirurgie of idealisering. Christus kwam om de zondaars te redden, samen met de rechtvaardigen.

Het iconografische detail van de os en de ezel illustreert dit punt verder. Uit de Wet van het Oude Testament weten we dat de os een rein dier was en de ezel niet. Het zijn symbolen van het uitverkoren volk en van de heidenen van degenen onder de Wet en degenen buiten de Wet’ van de zondaars en de rechtvaardigen. Hun aanwezigheid in de icoon suggereert nog eens dat Christus voor allen is gekomen: ‘goed of slecht’ zonder vooroordelen’ zonder verwachtingen’ bereid om Zichzelf op te offeren voor hen die Hem zullen kruisigen. Vader’ vergeef het hun’ want ze weten niet wat ze doen!

Als we het seizoen bekijken door het omgekeerde perspectief van de orthodoxe icoon van de Geboorte van Christus, ‘zouden we een beter begrip van de wereld waarin we leven’ kunnen begrijpen met alle dingen die het vanuit alle richtingen teisteren. Ja, ‘we klagen vandaag dat de wereld Christus verwacht met een algemene boodschap’, dat onze tradities inhoudsloos zijn’ dat we de betekenis van Kerstmis hebben verloren’ maar wanneer was de wereld eigenlijk klaar voor de komst van Christus? Toen Hij geboren werd te midden van Zijn eigen uitverkoren volk en het hen niets kon schelen? Toen de christenen werden vervolgd door Romeinse keizers en voor de leeuwen werden gegooid? Toen de Franse revolutie triomfantelijk riep dat ze de laatste koning met de ingewanden van de laatste priester zouden ophangen? Als de communisten de kerken hebben gesloopt en de priesters in de goelag hebben gegooid? De wereld is nooit klaar geweest voor de komst van Christus, net zoals ze nu niet klaar is, maar het is precies dit feit dat het essentieel maakt. De onvoorbereidheid van de wereld onderstreept de ondoorgrondelijke liefde van Christus voor Zijn disfunctionele gezin.

Deze oneindige liefde zou ervoor moeten zorgen dat we allemaal iets in ons hart willen veranderen om ons hart een plaats te maken die geschikt is voor Christus. Om hem daar een goede plek te geven om geboren te worden, om te groeien en ieder van ons van binnenuit te redden. Dan en alleen dan zullen de christenen echt een wolk van getuigen voor de menswording worden. Dan, en alleen dan, zal de wereld in staat zijn om de betekenis van het wonder uit de kribbe van Bethlehem te begrijpen.