De Heilige drie-eenheid

      Vader Thomas Hopko

De leer van de heilige drie-eenheid

De leer van de Heilige Drie-eenheid is niet alleen maar een “geloofsartikel” dat mensen moeten “geloven”. Het is niet eenvoudigweg een dogma dat de kerk van haar goede leden verlangt om “in geloof te aanvaarden”. Evenmin is de leer van de Heilige Drie-eenheid de uitvinding van geleerden en academici, het resultaat van intellectuele speculatie en filosofisch denken.

De leer van de Heilige Drie-eenheid komt voort uit de diepste ervaringen van de mens met God. Het komt voort uit de oprechte, levende kennis van hen die God in geloof hebben leren kennen.

De paragrafen die volgen zijn bedoeld om iets te laten zien van wat God van Zichzelf heeft geopenbaard aan de heiligen van de Kerk. De woorden en concepten van de leer van de Drie-eenheid begrijpen is één ding; de Levende Realiteit van God achter deze woorden en concepten kennen is iets anders. We moeten werken en bidden zodat we aan elk woord en begrip over God voorbijgaan en Hem voor onszelf leren kennen in onze eigen levende eenheid met Hem: “De Vader door de Zoon in de heilige Geest” (Ef 2, 18– 22).

De heilige drie-eenheid onthuld

In het Oude Testament vinden we Jahweh, de ene Heer en God, handelend naar de wereld door Zijn Woord en Zijn Geest. In het Nieuwe Testament wordt het “Woord is vlees geworden” (Joh 1,14). Als Jezus van Nazareth wordt de eniggeboren Zoon van God mens. En de Heilige Geest, die in Jezus is en hem de Christus maakt, wordt van God uitgestort op alle vlees (Handelingen 2:17).

Men kan de Bijbel of de geschiedenis van de Kerk niet lezen zonder getroffen te worden door de talrijke verwijzingen naar God de Vader, de Zoon (Woord) van God en de Heilige Geest. Het nieuwtestamentische verslag en het leven van de orthodoxe kerk zijn absoluut onbegrijpelijk en zinloos zonder voortdurende bevestiging van het bestaan, de onderlinge relatie en de interactie van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest met elkaar en met de mens en de wereld.

Verkeerde doctrines van de Drie-eenheid

De belangrijkste vraag die de Kerk over God moet beantwoorden, is die van de relatie tussen de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Volgens de Orthodoxe Traditie zijn er een aantal verkeerde doctrines die verworpen moeten worden
Een verkeerde doctrine is dat alleen de Vader God is en dat de Zoon en de Heilige Geest wezens zijn, “uit het niets gemaakt” zoals engelen, mensen en de wereld. De Kerk antwoordt dat de Zoon en de Heilige Geest geen schepselen zijn, maar ongeschapen en goddelijk zijn met de Vader, en dat ze handelen met de Vader in de goddelijke scheppingsdaad van alles wat bestaat.

Een andere verkeerde doctrine is dat God in Zichzelf Eén God is die slechts in verschillende vormen aan de wereld verschijnt: nu eens als de Vader, dan als de Zoon, en nog een keer als de Heilige Geest. De Kerk antwoordt nogmaals dat de Zoon en het Woord “in den beginne bij God” (Joh 1,12) zijn, evenals de Heilige Geest, en dat de Drie eeuwig onderscheiden zijn. De Zoon is “van God” en de Geest is “van God”. De Zoon en de Geest zijn niet slechts aspecten van God, zonder, om zo te zeggen, een eigen leven en bestaan. Hoe vreemd zou het bijvoorbeeld zijn om je voor te stellen dat wanneer de Zoon mens wordt en tot zijn Vader bidt en handelt in gehoorzaamheid aan Hem, het allemaal een illusie is zonder werkelijkheid, een soort goddelijke voorstelling die de wereld wordt voorgehouden met helemaal geen reden of waarheid voor!

Een derde verkeerde doctrine is dat God één is, en dat de Zoon en de Geest slechts namen zijn voor relaties die God met Zichzelf heeft. Zo wordt het denken en spreken van God de Zoon genoemd, terwijl het leven en handelen van God de Geest wordt genoemd; maar in feite – in echte actualiteit – zijn er niet zulke ‘realiteiten op zichzelf’ als de Zoon van God en de Geest van God. Beide zijn slechts metaforen voor louter aspecten van God. Maar nogmaals, in zo’n leer hebben de Zoon en de Geest geen bestaan ​​en geen eigen leven. Ze zijn niet echt, maar zijn slechts illusies.

Nog een andere verkeerde doctrine is dat de Vader één God is, de Zoon een andere God en de Heilige Geest nog een andere God. Er kunnen geen “drie goden” zijn, zegt de kerk, en zeker geen “goden” die geschapen of gemaakt zijn. Nog minder kunnen er ‘drie goden’ zijn van wie de Vader ‘hoger’ is en de anderen ‘lager’. Want dat er meer dan één God is, of “graden van goddelijkheid”, zijn beide tegenstrijdigheden die niet kunnen worden verdedigd, noch door goddelijke openbaring, noch door logisch denken.

De kerk leert dus dat hoewel er maar één God is, er toch drie zijn die God zijn – de Vader, de Zoon en de Heilige Geest – volmaakt verenigd en nooit verdeeld, maar toch niet versmolten tot één zonder het juiste onderscheid. Hoe verdedigt de kerk dan haar leer dat God zowel één als drie is?

Wordt vervolgd

Het symbool van geloof (deel 19) : Eeuwig leven
Ik kijk uit naar de opstanding van de doden en het leven van de toekomende wereld [eeuwen].

De orthodoxe kerk gelooft niet alleen in de onsterfelijkheid van de ziel, en in de goedheid en uiteindelijke redding van alleen de spirituele realiteit. In navolging van de Schrift geloven orthodoxe christenen in de goedheid van het menselijk lichaam en van alle materiële en fysieke schepping. Dus, in haar geloof in de opstanding en het eeuwige leven, kijkt de orthodoxe kerk niet naar een “andere wereld” voor redding, maar naar deze wereld die zo geliefd is door God, herrezen en verheerlijkt door Hem, bebouwd met Zijn eigen goddelijke aanwezigheid.

Aan het einde van de eeuwen zal God Zijn aanwezigheid openbaren en de hele schepping met Zichzelf vullen. Voor degenen die van Hem houden, zal het een paradijs zijn. Voor degenen die Hem haten zal het een hel zijn. En de hele fysieke schepping, samen met de rechtvaardigen, zal zich verheugen en blij zijn in Zijn komst.

De wildernis en de eenzame plaatsen zullen blij zijn; de woestijn zal zich verheugen en in overvloed bloeien (Jes 35.1).

Want zie, ik schep nieuwe hemelen en een nieuwe aarde, zegt de Heer, en de vroegere dingen zullen niet worden herinnerd of in gedachten komen. Maar wees blij en verheug je voor altijd in wat ik schep, want zie, ik schep Jeruzalem een ​​vreugde en haar volk een vreugde (Jes 65,17-18).
De visioenen van de profeten en die van de christelijke apostelen over wat komen gaat, zijn één en hetzelfde:

Toen zag ik een nieuwe hemel en een nieuwe aarde: want de eerste hemel en de eerste aarde waren voorbijgegaan, en de zee was niet meer. En ik zag de heilige stad, het nieuwe Jeruzalem, van God uit de hemel neerdalen, gereedgemaakt als een bruid die voor haar man versierd is; en ik hoorde een luide stem vanaf de troon zeggen: Zie, de woning van God is bij de mensen. Hij zal bij hen wonen, en zij zullen Zijn volk zijn, en God Zelf zal bij hen zijn; Hij zal elke traan van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch gekrijt, noch pijn zal meer zijn, want de vroegere dingen zijn voorbijgegaan’ (Openb. 21,1-5).
Wanneer het Koninkrijk van God de hele schepping vervult, zullen alle dingen nieuw worden gemaakt. Deze wereld zal weer dat paradijs zijn waarvoor het oorspronkelijk is geschapen. Dit is de orthodoxe doctrine van het uiteindelijke lot van de mens en zijn universum.

Er wordt echter wel eens beweerd dat deze wereld totaal vernietigd zal worden en dat God door een tweede schepping al het nieuwe “uit het niets” zal scheppen. Degenen die deze mening hebben, beroepen zich op teksten zoals die in de tweede brief van Sint-Pieter:

Maar de dag des Heren zal komen als een dief, en dan zullen de hemelen voorbijgaan. . . en de elementen zullen met vuur worden opgelost, en de aarde en de werken die erop zijn zullen worden verbrand (2 Petr. 3.10).

Omdat de Bijbel nooit spreekt over een “tweede schepping” en omdat hij voortdurend en consequent getuigt dat God de wereld liefheeft die Hij heeft gemaakt en alles doet wat Hij kan om haar te redden, interpreteert de Orthodoxe Traditie dergelijke schriftuurlijke teksten nooit als een leer van de feitelijke vernietiging van de schepping door God. Het begrijpt zulke teksten als metaforisch sprekend over de grote catastrofe die de schepping moet doorstaan, zelfs de rechtvaardigen, om te worden gereinigd, gezuiverd, vervolmaakt en gered. Het leert ook dat er een “eeuwig vuur” is voor de goddelozen, een eeuwige toestand waarin ze vernietigd worden. Maar in ieder geval wordt de “vuurproef” die “de goddelozen vernietigt” door de orthodoxen op geen enkele manier begrepen in de zin dat de schepping gedoemd is tot totale vernietiging.

 (Dit is het laatste artikel van de reeks)

Alle 19  artikelen van de reeks kunnen terug gevonden bij  ‘Categorieën – geloofsbelijdenis van Nicea )