De Regel van Augustinus (inleiding en tekst.)

INLEIDING :

Augustinus (354-430) is bekend als onrustig zoeker naar waarheid, als bekeerling, als bisschop en als geleerde. Hij is minder bekend als monnik. Toch kan men zijn persoonlijkheid slechts ten volle begrijpen wanneer men voor ogen houdt dat hij na zijn bekering niets anders wilde zijn dan dienaar Gods, wat voor hem “monnik” betekende. Als monnik heeft hij geleefd, ook toen hij priester was en later zelfs als bisschop. Maar er is meer. Hij heeft ook een meer dan gewone invloed uitgeoefend op het christelijke ideaal van het religieuze leven door het schrijven van de oudste, bewaarde kloosterregel van het westen. Daardoor heeft hij een zeer grote betekenis gehad voor de ontwikkeling van het latere westerse religieuze leven.

Maar in de loop van de eeuwen hebben verschillende kloosterregels de naam van Augustinus gedragen: een Regel voor vrouwen (Regularis informatio), een Regel voor mannen (Praeceptum) en een Reglement voor een klooster (Ordo monasterii). Deze zijn in niet minder dan negen verschillende vormen overgeleverd. Maar de laatste onderzoekingen hebben uitgewezen dat slechts n ervan op Augustinus zelf teruggaat. Vooral Luc Verheijen o.s.a. heeft op dit gebied baanbrekend werk verricht. Na jarenlang onderzoek heeft hij ons een kritische Latijnse tekst van de Regel van Augustinus bezorgd in zijn tweedelig monumentaal werk: La Règle de saint Augustin, Parijs, 1967. Het is op deze tekst dat wij onze Nederlandse vertaling (zowel in vrouwelijke als in mannelijke vorm) gebaseerd hebben.

Historische Situering

Augustinus heeft zijn Regel waarschijnlijk geschreven rond het jaar 397, ongeveer tien jaar nadat hij door Ambrosius te Milaan gedoopt werd. Toen reeds had hij een periode van ervaring met het religieuze leven achter de rug. Zijn eerste stichting vond immers plaats in 388 te Tagaste; vervolgens stichtte hij als priester een klooster voor lekenbroeders te Hippo (391). En toen hij bisschop werd, richtte hij een klooster voor clerici op in zijn bisschopshuis te Hippo (395/6). In dat klooster heeft hij zijn Regel geschreven die duidelijk gericht is aan gemeenschappen van monniken die leken waren en waar n priester aanwezig was voor het sacramentele leven van de groep. Historisch gezien moeten we zeggen dat de Regel van Augustinus nog uit de beginperiode van het religieuze leven stamt; op dit ogenblik is hij immers zestien eeuwen oud. Zoals men weet kan de Egyptische woestijn beschouwd worden als de wieg van de beweging die wij later met de algemene naam “het religieuze leven” aange duid hebben. De oudste “voorschriften” voor monnikengemeenschappen werden in Tabenn si (in het zuidelijke deel van Boven-Egypte) opgesteld door Pachomius (ca. 292 – ca. 346/7). Zijn opvolger Horsiesius (ca. 300 – ca. 388) heeft eveneens een belangrijk monastiek testament nagelaten, namelijk het Boek van onze vader Horsiesius. Vervolgens krijgen we de Grote en Kleine Regels van de bisschop van Caesarea, Basilius (ca. 330-379). Vanaf 370 ongeveer verschijnt de monastieke levensvorm ook in het westen. Dan zal het slechts een goede dertig jaar duren dat de eerste westerse kloosterregel, namelijk die van Augustinus, het licht ziet. Ruim honderd jaar later zal Benedictus van Nursia (ca. 480 – ca. 547) zijn bekende Regel schrijven, daarbij puttend zowel uit de oosterse als uit de westerse traditie.

Invloed

De invloed van de Regel van Augustinus blijkt uit het feit dat er veertien handschriften van v r het jaar 1000 bewaard gebleven zijn, waarvan het oudste dateert uit de zesde eeuw. Die invloed laat zich ook aflezen uit het gebruik dat schrijvers in Galli , Spanje en Itali , in de twee eeuwen volgend op Augustinus’ dood, van de Regel van Augustinus gemaakt hebben. Bij het samenstellen van richtlijnen voor mannelijke of vrouwelijke religieuzen in hun omgeving halen zij bepaalde gedeelten uit de Regel van Augustinus aan. De bekendsten onder hen zijn: Fulgentius van Ruspe (462/8-527/33), Caesarius van Arles (ca. 470-542), Leander van Sevilla (ca. 545-600/1), Isidorus van Sevilla (ca. 560-636), de schrijver van de Regel van de Magister en Benedictus van Nursia.

De Regel van Augustinus werd dus overgeschreven en raakte aldus wijd verspreid. Dit bewijst alleszins dat er mensen waren die leefden van de inspiratie die de Regel bood. Maar we mogen ons dit niet te eenzijdig voorstellen. V r het jaar 1000 werd de Regel van Augustinus altijd samen met andere Regels en monastieke documenten overgeleverd. Zo vloeiden verschillende religieuze stromingen samen in n grote traditie. Deze traditie van de Vaders werd als n geheel aan de toenmalige kloosterlingen als inspiratiebron aangeboden. Slechts tussen de negende en de elfde eeuw verschijnt de Regel van Augustinus als alleen geldende leefregel voor n bepaalde groepering van kloosterlingen. Juist die eeuwen vormen de periode waarin een hervorming van het monastieke leven en van de diocesane clerus werd doorgevoerd. In die hervorming speelde de Regel van Augustinus een belangrijke rol en werd hij door verschillende groepen aangenomen als alleengeldende leefregel.

Karakter van de Regel

De Regel geeft duidelijk de indruk een samenvatting te zijn van mondelinge conferenties die Augustinus voor zijn monniken hield. Hij is een soort beginselverklaring. De idee n zijn er niet uitgewerkt, maar op een erg bondige manier weergegeven. Zij worden als bekend verondersteld. Daarom moet men al vertrouwd zijn met Augustinus’ andere werken om tot de diepere betekenis van de korte zinnen van de Regel door te dringen. De parallelteksten uit de andere werken moeten het geheel van de Regel verhelderen en doorzichtig maken. Voor Augustinus’ volgelingen is de Regel ongetwijfeld een samenvatting geweest om het geheugen op te frissen.

De Regel van Augustinus beslaat weinig bladzijden en heeft vooral de bedoeling enkele gedachten aan te bieden die inspirerend kunnen werken. Deze gedachten steunen vooral op de H. Schrift. In de korte tekst van de Regel zijn minstens vijfendertig verwijzingen naar de Schrift aanwezig, acht naar het Oude Testament en zevenentwintig naar het Nieuwe Testament. De tekst van de Regel is daarom een treffend voorbeeld van bijbelse stijl. Zelfs de meest eenvoudige zinnen zijn doorweven met bijbelse idee n, die de grondinspiratie dragen. In deze verwijzingen naar de H. Schrift treedt ook Augustinus’ eigen visie en spiritualiteit aan het licht, want de bijbelse gedachten waar hij de nadruk op legt, zijn voor hem de dierbare bronnen waaruit hijzelf leefde. Juist deze bijbelse en evangelische grondslag vormt de blijvende structuur van de Regel, die de waarde ervan blijft verzekeren door de wisselende tijden en culturen heen.

De grondidee n van de Regel zijn opgebouwd rond het ideaal van de eerste gemeente van Jeruzalem uit Hand. 4, 31-35. Daardoor komen liefde en gemeenschap centraal te staan: een goed gemeenschapsleven is niets anders dan het in praktijk brengen van de liefde. Het valt onmiddellijk op hoe weinig concrete voorschriften of detailwetten in de Regel gegeven worden. Het gaat nergens om details, maar om de kern van de dingen en het hart van de mens. Vandaar de weg van de verinnerlijking die in de Regel herhaaldelijk toegepast wordt: het uiterlijke alleen is niet genoeg, het uiterlijke moet het symbool worden van het innerlijke. Het uiterlijke mag niet leeg blijven, maar moet bezield zijn. Een ander kenmerk dat hiermee samenhangt, is de nagenoeg totale afwezigheid van nadruk op het “ascetisme”, dat wil zeggen de beoefening van ascese in de materi le zin zoals het zich ontzeggen van eten en drinken of allerhande vormen van zelfkastijding. Het accent verschuift meer naar het leven in gemeenschap als overwinning op de zelfzucht. De Regel vraagt ons alle aandacht te laten uitgaan naar de onderlinge liefderelaties.

Wanneer Pachomius, Basilius en Augustinus het gemeenschapsleven zo sterk benadrukten, dan was dit omdat zij in de gerichtheid op het eigen ik en in het individualisme de grootste hindernis zagen om het evangelie te verwezenlijken. De eerste gemeenschap van Jeruzalem speelt bij hen de rol van een oude droom, die een ideaal wordt voor het heden en voor de toekomst. Men zou de Regel van Augustinus kunnen kenmerken als een oproep tot evangelische gelijkheid van alle mensen. Hij vertolkt de christelijke eis om te komen tot volwaardige broederlijkheid en zusterlijkheid onder allen. Daarin klinkt ook impliciet een protest tegen de ongelijkheid in de maatschappij, die zo zwaar getekend is door hebzucht, hoogmoed en macht. Een kloostergemeenschap zou daarvoor volgens Augustinus een alternatief moeten bieden door de opbouw van een gemeenschap die niet gedragen is door hebzucht, hoogmoed en macht, maar door liefde voor elkaar. En in deze zin biedt de Regel van Augustinus ook een stuk maatschappijkritiek.

Structuur

Het is goed bij het lezen van de Regel de algemene structuur voor ogen te houden. Het eerste hoofdstuk bevat de beginselen en inspiratie die Augustinus voor ogen stonden. Men zou kunnen zeggen dat het alle andere hoofdstukken overkoepelt. De andere hoofdstukken (op de slotaansporing na) zijn alle niets anders dan concrete toepassingen van het fundamentele ideaal op de verwezenlijking van het leven in gemeenschap

Lees verder “Augustinus (Westerse Kerkvader) : De regel van Augustinus…..”

Het symbool van geloof (Deel 10)

Incarnatie

En Hij was vleesgeworden van de Heilige Geest en de Maagd Maria en werd mens. . .

De goddelijke Zoon van God werd als mens uit de maagd Maria geboren door de kracht van de Heilige Geest (Mt 1; Lc 1). De Kerk leert dat de maagdelijke geboorte de vervulling is van de oudtestamentische profetie (Jes 7,14), en dat het ook de vervulling is van de verlangens van alle mensen naar verlossing die in alle religies en filosofieën in de menselijke geschiedenis worden aangetroffen. Alleen God kan de wereld redden. De mens alleen kan het niet, want het is de mens zelf die gered moet worden. Daarom is volgens de orthodoxe leer de maagdelijke geboorte helemaal niet nodig vanwege een valse verheerlijking van de maagdelijkheid als zodanig of vanwege een zondige afkeer van de normale menselijke seksualiteit. Het is ook niet nodig, zoals sommigen beweren, om “meer gewicht” te geven aan de morele leringen van Jezus. De maagdelijke geboorte wordt gezien als een noodzaak omdat degene die wordt geboren niet slechts een man moet zijn zoals alle anderen die redding nodig hebben. De Redder van de wereld kan niet slechts een van het ras van Adam zijn, geboren uit het vlees, zoals alle anderen. Hij moet “niet van deze wereld” zijn om de wereld te redden.

Jezus is geboren uit de Maagd Maria omdat hij de goddelijke Zoon van God is, de Verlosser van de wereld. Het is de formele leer van de orthodoxe kerk dat Jezus niet ‘slechts een mens’ is zoals alle andere mensen. Hij is inderdaad een echte man, een hele en volmaakt complete man met een menselijke geest, ziel en lichaam. Maar hij is de man die de Zoon en het Woord van God is geworden. Zo belijdt de Kerk formeel dat Maria terecht Theotokos moet heten, wat letterlijk “degene die God baart” betekent. Want wie uit Maria geboren is, is, zoals de Orthodoxe Kerk met Kerstmis zingt: “. . . hij die van alle eeuwigheid God is.”

Vandaag baart de Maagd de Transcendente, en de aarde biedt een grot aan de Onnaderbare! Engelen, met herders, verheerlijk Hem! De wijze mannen reizen met de ster! Want ter wille van ons werd de eeuwige God als een klein kind geboren! (Kontakion van de Geboorte van Christus)

Jezus van Nazareth is God, of beter gezegd, de goddelijke Zoon van God in menselijk vlees. Hij is in alle opzichten een echte man. Hij werd geboren. Hij groeide op in gehoorzaamheid aan zijn ouders. Hij nam toe in wijsheid en gestalte (Lc 2,51-52). Hij had een gezinsleven met “broeders” (Mc 3.31-34), die volgens de orthodoxe leer geen kinderen waren die werden geboren uit Maria die bekend staat als “eeuwig-maagd”, maar neven of nichten of kinderen van Jozef.

Als mens beleefde Jezus alle normale en natuurlijke menselijke ervaringen zoals groei en ontwikkeling, onwetendheid en leren, honger, dorst, vermoeidheid, verdriet, pijn en teleurstelling. Hij kende ook menselijke verleiding, lijden en dood. Hij nam deze dingen op zich „voor ons mensen en voor onze redding”.

Omdat daarom de kinderen deel hebben aan vlees en bloed, nam hij zelf ook deel aan dezelfde natuur, opdat hij door de dood hem zou vernietigen die de macht over de dood heeft, dat wil zeggen de duivel, en iedereen zou verlossen die door angst voor de dood werd gedood. onderworpen aan levenslange slavernij. Want het gaat hem zeker niet om engelen, maar om de nakomelingen van Abraham. Daarom moest hij in elk opzicht op zijn broeders lijken. . . om verzoening te doen voor de zonden van het volk. Want omdat hij zelf heeft geleden en verzocht is, is hij in staat degenen te helpen die verzocht worden (Heb 2,9-18).

Christus is de wereld binnengekomen en is zoals alle mensen geworden in alle dingen behalve in zonde.

Hij beging geen zonde; er werd geen bedrog op zijn lippen gevonden. Toen hij werd beschimpt, schold hij niet terug; toen hij leed, dreigde hij niet; maar hij vertrouwde op hem [God de Vader] die rechtvaardig oordeelt (1 Petr. 2.22; Heb 4.15).

Jezus werd verzocht, maar hij zondigde niet. Hij was in elk opzicht volmaakt, absoluut gehoorzaam aan God de Vader; Zijn woorden spreken, Zijn werken doen en Zijn wil volbrengen. Als mens vervulde Jezus zijn rol als de volmaakte mens, de nieuwe en laatste Adam, perfect. Hij deed alle dingen die de mens nalaat te doen, en was in alles het meest volmaakte menselijke antwoord op het goddelijke initiatief van God tot de schepping. In die zin “recapituleerde” de Zoon van God als mens het leven van Adam, dwz het hele menselijke ras, de mens en zijn wereld terugbrengend naar God de Vader en een nieuw begin van leven mogelijk maken, vrij van de macht van de zonde, de duivel en de dood.

Als de Verlosser-Messias vervulde Christus ook alle profetieën en verwachtingen van het Oude Testament, en vervulde en bekroonde in definitieve en absolute perfectie alles wat in Israël was begonnen voor menselijke en kosmische redding. Zo is Christus de vervulling van de belofte aan Abraham, de voltooiing van de wet van Mozes, de vervulling van de profeten en Zelf de Laatste Profeet, de Koning en de Leraar, de ene Grote Hogepriester van Verlossing en het Volmaakte Offerslachtoffer, het nieuwe Pascha en de schenking van de Heilige Geest aan de hele schepping.
Het is in deze rol als Messias-Koning van Israël en Verlosser van de wereld dat Christus vasthield aan Zijn identiteit met God de Vader en Zichzelf de Weg, de Waarheid en het Leven noemde: de Opstanding en het Leven, het Licht van de Wereld , het Brood des Levens, de Deur naar de Schaapskooi, de Goede Herder, de Hemelse Mensenzoon, de Zoon van God en God Zelf, de IK BEN (Evangelie van de heilige Johannes).

Verdediging van de leer van de menswording

In de orthodoxe kerk is het centrale feit van het christelijk geloof, dat de Zoon van God op aarde is verschenen als een echte man, geboren uit de Maagd Maria om te sterven en weer op te staan ​​om leven te geven aan de wereld, uitgedrukt en verdedigd op veel verschillende manieren. De eerste prediking en de eerste verdediging van het geloof bestond uit het volhouden dat Jezus van Nazareth in waarheid de Messias van Israël is, en dat de Messias Zelf – de Christus – inderdaad waarlijk Heer en God in menselijke vorm is. De eerste christenen, te beginnen met de apostelen, moesten volhouden dat Jezus niet alleen werkelijk de Christus en de Zoon van God is, maar dat Hij waarlijk heeft geleefd en is gestorven en opgestaan ​​uit de dood in het vlees, als een waar mens.

Hieraan ken je de Geest van God: elke geest die belijdt dat Jezus Christus in het vlees is gekomen, is van God, en elke geest die Jezus niet belijdt, is niet van God (1 Joh 4.2).

Want er zijn veel bedriegers de wereld ingegaan, mensen die de komst van Jezus Christus in het vlees niet willen erkennen. . . (2 Joh 7).

In de beginjaren van het christelijk geloof hadden de verdedigers van het geloof – de apologeten en martelaren – als hun centrale getuige en taak de verdediging van de leerstelling dat Jezus, als de Zoon van God in menselijk vlees, op aarde heeft geleefd, heeft stierf, werd opgewekt door de Vader en werd verheerlijkt als de enige Koning en Heer en God van de wereld.

De oecumenische concilies

In de derde en vierde eeuw werden pogingen ondernomen om te leren dat, hoewel Jezus werkelijk de vleesgeworden Zoon en Woord van God is, de Zoon en het Woord Zelf niet volledig en totaal goddelijk zijn, maar een schepsel – zelfs het meest verheven schepsel – maar een schepsel gemaakt door God zoals al het andere dat gemaakt is. Dit was de leer van de Arianen. Tegen deze leer verdedigden de vaders, zoals Athanasius van Alexandrië, Basilius de Grote, zijn broer, Gregorius van Nyssa, en Gregorius de theoloog van Nazianzus de definitie van geloof van het eerste en tweede oecumenische concilie, dat stelde dat de Zoon en het Woord van God – vleesgeworden in menselijke vorm als Jezus van Nazareth, de Messias – Christus van Israël – geen schepsel is, maar werkelijk goddelijk met dezelfde goddelijkheid als God de Vader en de Heilige Geest.

²Tegelijkertijd was het in de vierde eeuw ook noodzakelijk voor de Kerk om de leer van een zekere Appolinarius te verwerpen, die beweerde dat hoewel Jezus inderdaad de vleesgeworden Zoon en het Woord van God was, de incarnatie erin bestond dat het Woord slechts een menselijk lichaam en niet de volheid van de menselijke natuur. Dit was de leerstelling dat Jezus geen echte menselijke ziel, geen menselijk verstand, geen menselijke geest had, maar dat de goddelijke Zoon van God, die eeuwig bestaat bij de Vader en de Geest, slechts in een menselijk lichaam woonde, in menselijk vlees, zoals in een tempel. Het is om deze reden dat elke officiële leerstellige verklaring in de Orthodoxe Kerk, inclusief alle verklaringen van de oecumenische concilies, er altijd op staat dat de Zoon van God mens werd van de Maagd Maria met een rationele ziel en lichaam; met andere woorden, dat de Zoon van God werkelijk mens werd in de volle betekenis van het woord en dat Jezus Christus een werkelijk mens was en is, die alles heeft en is wat ieder mens heeft en is. Dit is niets anders dan de leer van de evangeliën en de nieuwtestamentische geschriften in het algemeen.

Aangezien daarom de kinderen delen in vlees en bloed, nam Hij Zelf ook deel aan dezelfde natuur. . . [wordt] gemaakt als Zijn broeders in elk opzicht. . . (Hebr 2,14–17)

Lees verder “Thomas Hopke : Het symbool van geloof (deel 10)”

Het symbool van geloof (Deel 9)

Zoon van God

De eniggeboren Zoon van God. . . 

Jezus is één met God als Zijn eniggeboren Zoon. Dit is de evangelieverkondiging die door de heilige vaders van het Concilie van Nicea als volgt is geformuleerd:
. . . en in één Heer Jezus Christus, de eniggeboren Zoon van God, voor alle tijden door de Vader verwekt: Licht van Licht. Ware God van Ware God. Verwekt niet gemaakt. Van één wezen met de Vader. Door wie alle dingen zijn gemaakt. . .
Deze regels spreken over de Zoon van God, ook wel het Woord of de Logos van God genoemd, vóór zijn geboorte in menselijk vlees uit de maagd Maria in Bethlehem.

Er is maar één eeuwige Zoon van God. Hij wordt de Eniggeborene genoemd, wat betekent : de enige geboren uit God de Vader. Verwekt als woord betekent gewoon geboren of voortgebracht.

De Zoon van God is geboren uit de Vader “voor alle eeuwen”; dat wil zeggen, vóór de schepping, vóór het begin van de tijd. De tijd begint in de schepping. God bestaat voor de tijd, in een eeuwig tijdloos bestaan ​​zonder begin of einde.
Eeuwigheid als woord betekent niet eindeloze tijd. Het betekent de toestand van helemaal geen tijd – geen verleden of toekomst, alleen een constant heden.

Voor God is er geen verleden of toekomst. Voor God is alles nu.
In het eeuwige ‘nu’ van God, vóór de schepping van de wereld, baarde God de Vader zijn eniggeboren Zoon in wat alleen een eeuwige, tijdloze, altijd bestaande generatie kan worden genoemd. Dit betekent dat hoewel de Zoon “door de Vader verwekt” is en uit de Vader voortkomt, zijn voortkomen eeuwig is. Er is dus nooit een “tijd” geweest dat er geen Zoon van God was. Dit is specifiek wat de ketter Arius leerde. Het is de leer die formeel is veroordeeld door het eerste oecumenische concilie.

Hoewel geboren uit de Vader en zijn oorsprong in Hem, heeft de eniggeboren Zoon altijd bestaan, of beter gezegd, altijd “bestaat” als ongeschapen, eeuwig en goddelijk. Zo zegt het evangelie van Johannes:
In den beginne was het Woord [de Logos-Zoon], en het Woord was bij God, en het Woord was God (Joh 1.1).

Als de eeuwiggeborene van God en altijd bestaande met de Vader in de “tijdloze generatie”, is de Zoon echt “Licht van Licht, Ware God van Ware God”. Want God is Licht en wat uit Hem geboren wordt, moet Licht zijn. En God is de Ware God, en wat uit Hem geboren is, moet de Ware God zijn.

We weten uit de geschapen orde der dingen dat wat geboren wordt in wezen hetzelfde moet zijn als wat geboorte geeft. Als de een voortkomt uit het wezen van een ander, moet men precies hetzelfde zijn. Hij kan niet wezenlijk anders zijn. Zo baren mensen mensen, en vogels vogels, vissen vissen, bloemen bloemen.

Als God dan in de overvloedige volheid en volmaaktheid van Zijn goddelijke wezen een Zoon baart, moet de Zoon in alle dingen dezelfde zijn als de Vader – behalve natuurlijk in het feit dat hij de Zoon is.

Dus als de Vader goddelijk en eeuwig volmaakt, waar, wijs, goed, liefdevol is, en alle dingen waarvan we weten dat God is: “onuitsprekelijk, onvoorstelbaar, onzichtbaar, altijd bestaand en eeuwig dezelfde” (om deze tekst te citeren van de Liturgie), dan moet de Zoon ook al deze dingen zijn. Te denken dat wat uit God geboren is, minder moet zijn dan God, zegt een heilige van de Kerk, is oneer aan God.

Lees verder “Thomas Hopko : Het symbool van het geloof (deel 9)”

Heb elkaar lief, vaders, leerde de oudste (voor zover Alyosha zich achteraf kon herinneren).

Heb Gods volk lief. Want wij zijn niet heiliger dan degenen in de wereld, omdat wij hier gekomen zijn en ons binnen deze muren hebben opgesloten, maar integendeel, iedereen die hier komt, alleen al door het feit dat hij gekomen is, weet dat hij erger is dan allen die in de wereld zijn, erger dan allen op aarde … En hoe langer een monnik binnen zijn muren leeft, hoe scherper hij zich daarvan bewust moet zijn. Want anders had hij geen reden om hier te komen. … Deze kennis is de kroon op het pad van de monnik en van het pad van ieder mens op aarde. Want monniken zijn niet een ander soort mensen, maar alleen zoals alle mensen op aarde ook zouden moeten zijn.

-Ouderling Zosima van Dostojevski’s “De gebroeders Karamozov”

Waarom kijken de altaren van orthodoxe kerken naar het oosten?

door John Malov

In de architectonische traditie van de oosters-orthodoxe kerken bevindt het altaargedeelte zich aan de oostzijde van het kerkgebouw. Met het oog hierop bidden parochianen en geestelijken naar het oosten gericht. Volgens de geschriften van de oude christelijke vaders baden gelovigen zelfs buiten de kerk met het gezicht naar het oosten. Binnenlandse iconostasen zijn in dezelfde richting georiënteerd als orthodoxe altaren. Trouwens, zelfs het woord “oriëntatie” zelf komt van het Latijnse oren, vertaald als “oost”.

Waar komt deze traditie vandaan?

St. Basilius de Grote schrijft in zijn essay Over de Heilige Geest dat de traditie van het bidden met het gezicht naar het oosten, evenals de gewoonte om het kruisteken te maken, mondeling door de apostelen aan ons werd doorgegeven. Hoewel het eerste niet wordt geboden in de Bijbel, maakt het deel uit van de oude Heilige Traditie, waarin het oosten (in tegenstelling tot het westen), een symbool is van waarheid, licht en goedheid. De zon, die uit het oosten komt, brengt ons licht. In het oosten werd de Zoon van God geboren – de Zon van Waarheid en het Licht van de wereld. Christus Zelf wordt ‘de dageraad van omhoog’ genoemd (zie Lucas 1:78).

Zelfs de Joden uit het Oude Testament behandelden het Oosten met speciale eerbied. Archeologisch bewijs toont aan dat de meeste gebouwen in het oude Israël zo stonden dat een persoon die ze binnenging naar het oosten gericht zou zijn. De nieuwtestamentische religie, deels gevormd in de joodse omgeving, nam deze traditie over. Tegenwoordig bidden moderne joden gewoonlijk met het gezicht naar Jeruzalem, indien mogelijk naar de plaats waar de tempel van Jeruzalem stond.

Meerdere kerken op het oosten

Zijn alle kerken op het oosten gericht?
Kerkaltaren zijn niet altijd naar het oosten gericht. Zo hebben de rooms-katholieken deze traditie verlaten en er geen bijzondere betekenis aan gehecht. Altaren van katholieke kerken van alle tijden zijn vaak op het westen georiënteerd. In de orthodoxie zijn er ook kerken, waarvan de indeling een uitzondering op de regel is.

Als het altaar van een orthodoxe kerk echter niet naar het oosten is gericht, is dat altijd met een reden. Dit gebeurt bijvoorbeeld als het gebouw wordt omgebouwd tot kerk en het onmogelijk is om het te herbouwen. Er zijn kerken waarvan de gebouwen vroeger tot andere denominaties behoorden, en het altaar stond in een andere richting.Soms is het in grote steden, met dichte ontwikkelingen, niet altijd mogelijk om een ​​kerk te bouwen volgens de canons. In dergelijke gevallen proberen ze een tussenliggende optie te vinden, door het altaar in het noorden of zuidoosten te plaatsen. Is dit ook niet mogelijk, dan wordt de kerk georiënteerd zoals de architectonische ruimte toelaat. Echter, het oriënteren van het kerkaltaar naar het westen is hoogst ongewenst, omdat het de kerk een deel van haar bijbelse symboliek en een belangrijke esthetische component berooft – het moment tijdens de ochtenddienst wanneer het altaar wordt gevuld met zonlicht.

Conclusie :

Het is niet verplicht om tijdens het gebed naar het oosten te kijken. West en oost zijn slechts symbolen, en naar het oosten gericht tijdens het bidden is slechts een traditie. De heilige Basilius vindt het echter net zo belangrijk als het maken van het kruisteken. Als het voor ons ondenkbaar is om van dit laatste af te zien, waarom is bidden dan niet zo belangrijk in de hoofden van gelovigen? Toch wordt deze traditie erkend en ondersteund door de patristische en vooral apostolische autoriteit. Gedurende het tweede millennium worden orthodoxe kerken gebouwd met hun altaren naar het oosten gericht, en onze nakomelingen zullen nieuwe bouwen volgens dezelfde regels, die sinds onheuglijke tijden in acht worden genomen en doorgegeven.