Remembering Kallistos Ware, Revered Orthodox Christian Theologian — by Fr. John Chryssavgis (Originally published in Religion News Service on August 24, 2022) (Nederlandse vertaling op het einde van deze Engelse tekst)
(RNS) — Metropolitan Kallistos Ware, without a doubt the most renowned and popular Orthodox Christian theologian of recent decades, died on Wednesday (Aug. 24) at 87. A convert to Orthodox faith, he became bishop of the see of Diokleia and was considered the most prolific and proficient communicator of patristic theology and Orthodox spirituality in our generation.
For more than 30 years until retiring in 2001, he taught at Oxford University in England (where I studied with him for three years) and was known as an assiduous scholar, punctilious lecturer and conscientious adviser. He also served as parish priest at the Oxford Orthodox community that housed the Greek and Russian congregations. Indeed, what drew many, including me, to Oxford was his rare combination of the scholarly and spiritual, academia and asceticism, of patristic literature and profound liturgy — of Orthodox Christianity as a living and life-changing tradition.
Born Timothy Ware in 1934, he came to Oxford to study classics and theology. He was received into the Orthodox faith in 1958, and after some years spent in monasteries in Canada and at the Monastery of St. John the Theologian on the island of Patmos, where the Book of Revelation was written, he was ordained a priest in 1966. He was elected to the rank of bishop in 1982, and later metropolitan, a title of higher distinction in the Eastern Orthodox Church. For the rest of his life he was an avid researcher, prolific writer, brilliant exponent and desired speaker.
He was a punctilious and measured man. The day we first met, in September 1980, we had lunch at his academic home, Oxford’s Pembroke College. Ware brought along a stack of books for me, proposed an essay title and said he’d see me again in three weeks. Otherwise we talked about the menu of the dining hall. The next time we met at his parental home. Ware served me tea and a banana on a plate, with cutlery. He neatly peeled and sliced his banana; I obliged him by drinking the tea, but told him I preferred to take the fruit back to my room. For a young student accustomed to more casual ways in my native Australia and in Greece, it was a brusque awakening.
The world will remember Ware as the author of “The Orthodox Church,” still the quintessential introduction to the Orthodox Church, and its companion, “The Orthodox Way.” But for me he will always be first and foremost the translator, with Mother Mary of the Orthodox Monastery of the Holy Veil in France, of “The Festal Menaion” and “The Lenten Triodion,” the core liturgical books of the Orthodox Church, completed in 1969 and 1977 respectively.
With Gerald Palmer and Philip Sherrard, he edited the complete text of “The Philokalia,” a collection of writings by early church and Orthodox mystics. In 1995, Denise Sherrard wrote to tell me that her husband completed the draft of the translation only weeks prior to his repose. Ware, for his part, finished with the final proofs of the fifth and final volume just weeks before he died, attending to its index until his last breath.
Ware’s unique and provocative combination of scholarship and spirituality was a powerful influence. Comfortable serving as a priest at Holy Trinity Church as he was researching in the Bodleian Library and chairing the faculty of theology, he spent countless hours visiting patients in hospitals and parishioners in restaurants or businesses. He was as much on fire delivering a lecture on the desert fathers or the Palamite controversy as he was delivering a sermon on a solemn Holy Week service or a regular Sunday liturgy — all with a distinctive and ingenious wit.
In his first sermon as bishop, in June of 1982, he suggested that the diverse lives of the saints reveal that each of us is a unique way of, and to, salvation. In his weekly sermons, he emphasized the power of the name of Jesus, the call to self-awareness, the expectation of trials and the primacy of thanksgiving. He underlined prayer as offering glory, instead of listing complaints, and interpreted liturgy as the occasion for the Lord to act rather than an opportunity for us to worship.
He kept track of these sermons: He once admitted that he was repeating a sermon from five years earlier, shrewdly observing that it was all right to repeat a sermon, so long as it wasn’t a bad one the first time around.
But it is as a father confessor and spiritual guide that he may have made his most lasting mark. Arguably the most vivid image I have of Ware is the endless line of parishioners approaching the upper left corner of the nave at Holy Trinity at Great Vespers on Saturday Vigil. They came from many backgrounds, education levels and cultures, all there to offer a word of confession and receive a word of consolation.
Ware would exhort you to pay attention to little things: the icon you venerated, the person you encountered, the gift of the present. He was convinced of Christianity’s constant surprise and limitless wonder; it could never be contained or constricted to a stagnant past and stereotypical tradition. It found you where you are: To Ware, it made perfect sense that reorganizing one’s index cards and filing system could be used as a prudent and beneficial Lenten discipline for the soul.
Ware will be remembered far beyond Oxford, or even Orthodoxy. He was as confident debating with Anglican and Catholic clerics or theologians as he was among Greek, Russian, Serbian or Romanian Orthodox thinkers. He was longtime editor (with George Every and John Saward) of the pioneering journal Eastern Churches Review and lifelong advocate (with the likes of the Rev. Lev Gillet) for the Anglican-Orthodox Ecumenical Fellowship of St. Alban and St. Sergius. He served as joint president of the international commissions for Orthodox-Anglican and Orthodox-Roman Catholic dialogue, and despite concerns and reservations he promoted and participated in the Holy and Great Council of the Orthodox Church in 2016.
Thoroughly ecumenical, he was an English gentleman through and through. Orthodox to the bone, he nevertheless considered himself a perennial apprentice of the faith, once stating how he looked forward to browsing through heaven’s library.
He never imagined himself contorting the Orthodox faith to personal conventions or apprehensions, but ever perceived himself as willing to be shaped, perhaps surprised by its newness. It is not coincidental that his personal memoir, “Journey to the Orthodox Church,” appeared only a decade ago, when, as a mature critical thinker, he could discern how the church had changed over his lifetime. He emphasized the struggle to espouse the heart of the Orthodox faith as well as to embrace its paradoxes, antitheses and polarities.
In this way, he was capable of both informing and criticizing developments in the Orthodox Church, Greek and Russian alike. He was also humble enough to recognize his limitations and miscalculations. He admitted that the 2007 Document of Ravenna “on communion, conciliarity and authority,“ which concerned some theologians because it highlighted the authenticity of a universal primacy, was in fact sound. He encouraged discussion of women’s ordination along with dispassionate conversation on gender and sexuality — both of course to the rancorous disapproval of the usual suspects. He endorsed an Orthodox ecological doctrine as fundamentally and essentially rooted in the dogma of creation and incarnation.
I never stopped being his student. He was supportive at every new dimension and turn of my ministry and teaching. He guided and read everything that I wrote over the last 30 years, which included preparing — when he was already quite ill — the foreword to my latest publication on the fifth-century elders from Gaza, Barsanuphius and John, whose letters he introduced me to as his student.
I was delighted to dedicate this book to him; and I was elated that he held it in his hands only days before surrendering his spirit to the Lord. I can imagine him right now waiting for the grandfather clock to strike with precision for the moment when he will open the door to his book-strewn heavenly library.
(John Chryssavgis, the author of more than 40 books on Orthodox theology and spirituality, is archdeacon of the Ecumenical Patriarchate and special theological adviser to the Greek Orthodox Archdiocese of America. The views expressed in this commentary do not necessarily reflect those of Religion News Service.)
Nederlandse vertaling :
Herdenking van Kallistos Ware, geëerd orthodox christelijk theoloog – door Vader John Chryssavgis (Oorspronkelijk gepubliceerd in Religion News Service op 24 augustus 2022)
RNS) – Metropoliet Kallistos Ware, zonder twijfel de meest gerenommeerde en populaire orthodox-christelijke theoloog van de afgelopen decennia, overleed op woensdag (24 aug.) op 87-jarige leeftijd. Hij bekeerde zich tot het orthodoxe geloof, werd bisschop van de zetel van Diokleia en werd beschouwd als de meest productieve en bekwame overbrenger van patristische theologie en orthodoxe spiritualiteit in onze generatie.
Gedurende meer dan 30 jaar, tot aan zijn pensionering in 2001, doceerde hij aan de Universiteit van Oxford in Engeland (waar ik drie jaar met hem heb gestudeerd) en stond hij bekend als een ijverig geleerde, nauwgezet docent en gewetensvol adviseur. Hij was ook pastoor van de orthodoxe gemeenschap in Oxford, die de Griekse en Russische congregaties huisvestte. Wat velen, waaronder mijzelf, naar Oxford trok was zijn zeldzame combinatie van het wetenschappelijke en het spirituele, van academie en ascese, van patristische literatuur en diepgaande liturgie – van het orthodoxe christendom als een levende en levensveranderende traditie.
Geboren als Timothy Ware in 1934, kwam hij naar Oxford om klassieke talen en theologie te studeren. In 1958 werd hij opgenomen in het orthodoxe geloof, en na enkele jaren in kloosters in Canada en in het klooster van Johannes de Theoloog op het eiland Patmos, waar het Boek Openbaring werd geschreven, werd hij in 1966 tot priester gewijd. In 1982 werd hij tot bisschop verkozen en later tot metropoliet, een titel van hogere onderscheiding in de Oosters-Orthodoxe Kerk. De rest van zijn leven was hij een fervent onderzoeker, vruchtbaar schrijver, briljant exponent en begeerd spreker.
Hij was een nauwgezet en weloverwogen man. De dag dat we elkaar voor het eerst ontmoetten, in september 1980, lunchten we in zijn academisch huis, het Pembroke College in Oxford. Ware bracht een stapel boeken voor me mee, stelde een titel voor een essay voor en zei dat hij me over drie weken weer zou zien. Voor de rest spraken we over het menu van de eetzaal. De volgende keer ontmoetten we elkaar in z’n ouderlijk huis. Ware serveerde me thee en een banaan op een bord, met bestek. Hij pelde de banaan netjes en sneed hem in plakjes; ik dankte hem door de thee op te drinken, maar zei hem dat ik het fruit liever mee terug nam naar mijn kamer. Voor een jonge student die in Australië en in Griekenland gewend was aan meer informele manieren, was dit een bruusk ontwaken.
De wereld zal zich Ware herinneren als de auteur van “De Orthodoxe Kerk”, nog steeds de belangrijkste inleiding tot de Orthodoxe Kerk, en het pendant daarvan, “De Orthodoxe Weg”. Maar voor mij zal hij altijd in de eerste plaats de vertaler blijven, samen met Moeder Maria van het Orthodoxe Klooster van de Heilige Sluier in Frankrijk, van “The Festal Menaion” en “The Lenten Triodion,” de belangrijkste liturgische boeken van de Orthodoxe Kerk, die respectievelijk in 1969 en 1977 werden voltooid.
Samen met Gerald Palmer en Philip Sherrard bewerkte hij de volledige tekst van “The Philokalia”, een verzameling geschriften van vroege kerkelijke en orthodoxe mystici. In 1995 schreef Denise Sherrard mij dat haar man het ontwerp van de vertaling slechts enkele weken voor zijn dood had voltooid. Ware van zijn kant voltooide de laatste drukproeven van het vijfde en laatste deel enkele weken voor zijn dood en hield zich tot zijn laatste ademtocht bezig met de index.
Ware’s unieke en provocerende combinatie van wetenschap en spiritualiteit was van grote invloed. Terwijl hij als priester in de Holy Trinity Church onderzoek deed in de Bodleian Library en voorzitter was van de theologische faculteit, bracht hij ontelbare uren door met het bezoeken van patiënten in ziekenhuizen en parochianen in restaurants of bedrijven. Hij was net zo vurig in het geven van een lezing over de woestijnvaders of de Palamietencontroverse als in het houden van een preek tijdens een plechtige dienst in de Goede Week of een gewone zondagsliturgie – en dat alles met een kenmerkende en geniale geestigheid.
In zijn eerste preek als bisschop, in juni 1982, suggereerde hij dat de uiteenlopende levens van de heiligen onthullen dat ieder van ons een unieke weg is van en naar verlossing. In zijn wekelijkse preken legde hij de nadruk op de kracht van de naam van Jezus, de oproep tot zelfbewustzijn, de verwachting van beproevingen en het primaat van de dankzegging. Hij benadrukte het gebed als het aanbieden van glorie, in plaats van het opsommen van klachten, en interpreteerde de liturgie als de gelegenheid voor de Heer om te handelen in plaats van een gelegenheid voor ons om te aanbidden.
Hij hield deze preken bij: hij gaf eens toe dat hij een preek van vijf jaar eerder herhaalde en merkte scherpzinnig op dat het oké was om een preek te herhalen, zolang het maar niet slecht was de eerste keer.
Maar als biechtvader en geestelijk leidsman heeft hij misschien zijn meest blijvende stempel gedrukt. Misschien wel het meest levendige beeld dat ik van Ware heb, is de eindeloze rij parochianen die de linkerbovenhoek van het schip naderen bij de Heilige Drie-eenheid bij de Grote Vespers op de zaterdagwake. Ze kwamen uit vele achtergronden, opleidingsniveaus en culturen, allemaal om een woord van bekentenis te brengen en een woord van troost te ontvangen.
Ware spoort je aan om aandacht te besteden aan kleine dingen: het icoon dat je vereerde, de persoon die je tegenkwam, het geschenk van het heden. Hij was overtuigd van de voortdurende verrassing en grenzeloze verwondering van het christendom; het kon nooit worden ingeperkt of beperkt tot een stilstaand verleden en stereotiepe traditie. Het vond je waar je bent: voor Ware was het volkomen logisch dat het reorganiseren van iemands indexkaarten en archiefsysteem kon worden gebruikt als een voorzichtige en heilzame vastendiscipline voor de ziel.
Ware zal worden herinnerd tot ver buiten Oxford, of zelfs orthodoxie. Hij was net zo zelfverzekerd in debatten met anglicaanse en katholieke geestelijken of theologen als tussen Grieks, Russisch, Servisch of Roemeens-orthodoxe denkers. Hij was lange tijd redacteur (met George Every en John Saward) van het baanbrekende tijdschrift Eastern Churches Review en levenslang pleitbezorger (met mensen als de eerwaarde Lev Gillet) voor de Anglicaans-Orthodoxe Oecumenische Vereniging van St. Alban en St. Sergius. Hij was medevoorzitter van de internationale commissies voor de orthodox-anglicaanse en orthodox-rooms-katholieke dialoog, en ondanks zorgen en bedenkingen promootte hij en nam hij deel aan de Heilige en Grote Raad van de Orthodoxe Kerk in 2016.
Door en door oecumenisch, was hij een Engelse gentleman. Orthodox tot op het bot, beschouwde hij zichzelf niettemin als een eeuwige leerling van het geloof, en verklaarde eens hoe hij ernaar uitkeek om door de bibliotheek van de hemel te bladeren.
Hij stelde zich nooit voor dat hij het orthodoxe geloof zou verdraaien naar persoonlijke conventies of vooroordelen, maar beschouwde zichzelf altijd als bereid om gevormd te worden, misschien verrast door de nieuwheid ervan. Het is geen toeval dat zijn persoonlijke memoires, “Reis naar de Orthodoxe Kerk”, pas tien jaar geleden verschenen, toen hij, als een volwassen kritisch denker, kon zien hoe de kerk tijdens zijn leven was veranderd. Hij benadrukte de strijd om het hart van het orthodoxe geloof te omhelzen en om de paradoxen, antithesen en polariteiten ervan te omarmen.
Op deze manier was hij in staat om zowel informatie te geven als kritiek te leveren op de ontwikkelingen in de Orthodoxe Kerk, zowel de Griekse als de Russische. Hij was ook nederig genoeg om zijn beperkingen en misrekeningen te erkennen. Hij gaf toe dat het document van Ravenna van 2007 “over communio, conciliariteit en autoriteit”, dat sommige theologen verontrustte omdat het de authenticiteit van een universeel primaat benadrukte, in feite goed was. Hij moedigde de discussie over de wijding van vrouwen aan, samen met een onbevooroordeeld gesprek over gender en seksualiteit – beide natuurlijk tot rancuneuze afkeuring van de gebruikelijke verdachten. Hij onderschreef een orthodoxe ecologische doctrine als fundamenteel en wezenlijk geworteld in het dogma van schepping en incarnatie.
Ik ben nooit opgehouden zijn leerling te zijn. Hij steunde mij bij elke nieuwe dimensie en wending van mijn bediening en onderwijs. Hij begeleidde en las alles wat ik de laatste 30 jaar schreef, inclusief het voorbereiden – toen hij al behoorlijk ziek was – van het voorwoord van mijn laatste publicatie over de vijfde-eeuwse oudsten uit Gaza, Barsanuphius en Johannes, wiens brieven hij mij introduceerde als zijn leerling.
Ik was verheugd dit boek aan hem op te dragen; en ik was opgetogen dat hij het in zijn handen hield slechts enkele dagen voordat hij zijn geest aan de Heer overgaf. Ik kan me hem nu voorstellen terwijl hij wacht tot de grootvaderklok precies slaat voor het moment waarop hij de deur naar zijn met boeken bezaaide hemelse bibliotheek zal openen.(John Chryssavgis, auteur van meer dan 40 boeken over orthodoxe theologie en spiritualiteit, is aartsdiaken van het Oecumenisch Patriarchaat en speciaal theologisch adviseur van het Grieks-Orthodox Aartsbisdom van Amerika. De in dit commentaar naar voren gebrachte standpunten weerspiegelen niet noodzakelijk die van Religion News Service).
(John Chryssavgis, auteur van meer dan 40 boeken over orthodoxe theologie en spiritualiteit, is aartsdiaken van het Oecumenisch Patriarchaat en speciaal theologisch adviseur van het Grieks-Orthodox Aartsbisdom van Amerika. De in dit commentaar naar voren gebrachte standpunten weerspiegelen niet noodzakelijk die van Religion News Service).
christelijkeinformatiebron 