Protopresbyter Alexander Schmemann
Zaterdag van Lazarus

De vreugde die de dienst van Lazaruszaterdag doortrekt en verlicht, benadrukt één belangrijk thema: de komende overwinning van Christus op Hades. “Hades” is de bijbelse term voor de dood en zijn universele macht, voor de onontkoombare duisternis die alle leven opslokt en met zijn schaduw de hele wereld vergiftigt. Maar nu – met Lazarus’ verrijzenis – “begint de dood te beven.” Een beslissend duel tussen Leven en Dood begint en geeft ons de sleutel tot het hele liturgische mysterie van Pascha. Al in de vierde eeuw werd Lazarus’ zaterdag de “aankondiging van Pascha” genoemd. Want inderdaad, hij kondigt het wonderbaarlijke licht en de vrede van de volgende – de Grote – zaterdag aan en anticipeert erop, de dag van het levengevende Graf.

Lazarus, de vriend van Jezus, verpersoonlijkt de gehele mensheid en ook ieder mens, zoals Bethanië – het huis van Lazarus, – staat voor de gehele wereld – het huis van de mens. Want ieder mens is geschapen als vriend van God en is geroepen tot deze vriendschap: de kennis van God, de gemeenschap met Hem, het delen van het leven met Hem: “in Hem was het Leven en het Leven was het licht der mensen” (Johannes 1:4). En toch wordt deze Vriend, die Jezus liefheeft, die Hij in liefde geschapen heeft, vernietigd, vernietigd door een macht die God niet geschapen heeft: de dood. In zijn eigen wereld, de vrucht van zijn liefde, wijsheid en schoonheid, ontmoet God een macht die zijn werk vernietigt en zijn ontwerp vernietigt. De wereld is slechts klaagzang en verdriet, klacht en opstand. Hoe is dit mogelijk? Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Dat zijn de vragen die Johannes zich stelt in zijn trage en gedetailleerde relaas van Jezus’ tocht naar het graf van zijn vriend. En eenmaal daar, weende Jezus, zegt het Evangelie (Johannes 11:35). Waarom weende Hij als Hij wist dat Hij even later Lazarus weer tot leven zou roepen? Byzantijnse hymnografen begrijpen de ware betekenis van deze tranen niet. “Als mens weent Gij, en als God wekt Gij degene op die in het graf ligt…” Zij rangschikken de handelingen van Christus volgens Zijn twee naturen: de Goddelijke en de menselijke. Maar de Orthodoxe Kerk leert dat alle handelingen van Christus zowel Goddelijk als menselijk zijn, handelingen zijn van één en dezelfde persoon, de mensgeworden Zoon van God. Hij die weent is niet alleen mens maar ook God, en Hij die Lazarus uit het graf roept is niet God alleen maar ook mens. En Hij weent omdat Hij de erbarmelijke toestand overdenkt van de wereld, door God geschapen, en de erbarmelijke toestand van de mens, de koning van de schepping… “Het stinkt”, zeggen de Joden, die Jezus trachten te beletten het korps te naderen, en dit “het stinkt” kan worden toegepast op de gehele schepping. God is het Leven en Hij riep de mens in deze Goddelijke werkelijkheid van het leven en “hij stinkt”. Bij het graf van Lazarus ontmoet Jezus de Dood – de macht van zonde en verderf, van haat en wanhoop. Hij ontmoet de vijand van God. En wij, die Hem volgen, worden nu binnengeleid in het hart van dit uur van Jezus, het uur, waarover Hij zo dikwijls sprak. De komende duisternis van het kruis, zijn noodzaak, zijn universele betekenis, dit alles wordt gegeven in het kortste vers van het Evangelie – “en Jezus weende.”

Wij begrijpen nu dat het is omdat Hij weende, d.w.z. Zijn vriend Lazarus liefhad en medelijden met hem had, dat Hij de macht had om hem het leven terug te geven. De kracht van de opstanding is geen Goddelijke “kracht op zichzelf”, maar de kracht van de liefde, of liever, de liefde als kracht. God is Liefde, en het is de liefde die het leven schept; het is de liefde die weent bij het graf en het is dus de liefde die het leven herstelt… Dit is de betekenis van deze Goddelijke tranen. Het zijn tranen van liefde en daarom is in hen de kracht van het leven. De liefde, die de grondslag en de bron van het leven is, is weer aan het werk om het verduisterde leven van de mens te herscheppen, te verlossen, te herstellen: “Lazarus, kom tevoorschijn!” En daarom is Lazaruszaterdag het werkelijke begin van beide: het Kruis, als het hoogste offer van de liefde, en de Gemeenschappelijke Verrijzenis, als de uiteindelijke triomf van de liefde.

“Christus – de Vreugde, de Waarheid, het Licht en het Leven van allen en de Verrijzenis van de wereld, verscheen in Zijn liefde aan hen die op aarde waren en was het beeld van de Verrijzenis, die aan allen Goddelijke vergeving schonk.”

Aartspriester Alexander Schmemann

De Christelijke Weg, 1961

Vincent van Gogh Lazarus 1890(4)