De opstanding van Lazarus: Iconen

Het evangelieverhaal van de opstanding van rechtvaardig Lazarus is een van de vroegste afbeeldingen in de christelijke beeldkunst. Hoogstwaarschijnlijk is de iconografische traditie van de opstanding van Lazarus eerder gevormd dan de viering van dit evangeliegebeuren. Dit thema is te vinden in de vroegste christelijke monumenten die tot in onze tijd bewaard zijn gebleven, waaronder de muurschilderingen in de catacomben en bas-reliëfs op sarcofagen.

Het is heel logisch dat de fresco’s van de catacomben en bas-reliëfs verbonden zijn met het thema van de opstanding uit de dood en de overwinning op de dood. De kunstenaars moesten hun geloof uitdrukken in de bevrijding van de erfzonde, en het verval en de dood die daarmee gepaard gaan. Het thema van de opstanding van Lazarus wijst op de toekomstige algemene opstanding en komt daarom vaak voor op begraafplaatsen.

Opstanding van de rechtvaardige Lazarus. Fresco uit de catacombe van Giordani, Rome, 4e eeuw.

In de vroege monumenten van de christelijke kunst wordt de opstanding van de rechtvaardig  Lazarus laconiek gepresenteerd in de vorm van twee figuren. De afbeeldingen van Christus begonnen zich in die periode nog maar net te vormen; Hij wordt afgebeeld met een baard en lang haar, en ook als een baardloze jongeling. In Christus’ hand zit een lichtstok, de eigenschap van een wonderdoener als symbool dat door de mensen van die tijd begrepen zou zijn. Na verloop van tijd wordt de stok omgevormd tot een korte koninklijke staf, en dan verdwijnt hij helemaal. God heeft geen instrument nodig om een wonder te verrichten – Zijn wil is voldoende. Verder worden de afbeeldingen gaandeweg evangelisch exacter. In de tekst van het evangelie van Johannes staan de woorden van de Heiland gericht tot God de Vader en zijn gebod aan Lazarus heel precies geschreven: “Lazarus, kom tevoorschijn! (Joh. 11:41)

Wonder van de opstanding van Lazarus, sarcofaagfragment. Pio-Christiano Museum, Vaticaan, 325-350.

De opstanding van Lazarus, Sarcofaag. Kerk van St. Vitalis, Ravenna, Italië, 4e eeuw

Kunstenaars uit de oostelijke provincies van het Byzantijnse rijk beeldden het graf af zoals het eruit zou hebben gezien – dat wil zeggen, een grot in een rotsachtige heuvel. Gaandeweg werd de compositie op graven ingevuld met details. Martha en Maria en de Joden, die het graf openden, en de man die de grafkleren van de opgestane Lazarus verwijderde, begon ook te worden afgebeeld.

De opstanding van Lazarus, fresco’s in de kerk van Tokali Kilise, Göreme in Cappadocië, Turkije. 9e-10e eeuw

Fresco in de kathedraal van de Geboorte van de Moeder Gods in het klooster van Snetogorsk, Pskov, Rusland, 1313.

De opstanding van Lazarus, miniatuur uit de evangeliën in Rossano. Diocesano Museum, Italië. 4e eeuw

De opstanding van Lazarus ; Fragment uit een icoon van de feestelijke rij van de iconostase  van Novgorod. St Sofie Kathedraal, Russia, circa 1341

De opstanding van Lazarus. Icoon uit de feestelijke rij van de iconostase in de Geboortekerk van Christus in Jaroslavl, Rusland. Jaren 1640. Het Yaroslavl historische, architecturale, kunstmuseum en nationaal park

De opstanding van Lazarus . Miniatuur van de Trabizonde Bijbel, Byzantium, Constantinopel, midden 11 the eeuw. Walters Muzeum USAThe Resurrection of Lazarus. Miniature from the Trebizond Gospel, Byzantium, Constantinople. Mid-11th c. Walters Museum, U.S.A.

Icoon  van het ‘cyril of white lake Monastery’ laat 15e eeuw C . Russisch museum St Patersburg – Rusland

De  opstanding van Lazarus, van de feestrij van de iconostase in de Kathedraal van de  bezoeking in  het Moscaus Kremlin 15e eeuw (1410- ?)

De opstanding van Lazarus, Heilige Drie-eenheid St. Sergius Lavra, Tweede kwartier van het 15e eeuw Sergiev Posad Museum

De opstanding van Lazarus. Van de feestelijke rij op de iconostase van de Dormition Kathedraal in het Grote Tikhvin klooster. 1560s. Russisch Museum, St. Petersburg, Rusland.

De opstanding van Lazarus. Icoon uit de feestelijke rij van de iconostase in de Geboortekerk van Christus in Jaroslavl, Rusland. Jaren 1640. Het Yaroslavl historische, architecturale, kunstmuseum en nationaal park