De zaligsprekingen: een selectie van patristische opmerkingen, IC70

Toen hij de menigte zag, ging hij de berg op en toen hij ging zitten, kwamen zijn discipelen naar hem toe. En hij opende zijn mond en leerde hen:
Gezegend zijn de armen van geest, want hun koninkrijk is het koninkrijk des hemels.

St. Hilarius van Arles: De Heer leerde bij wijze van voorbeeld dat de glorie van de menselijke ambitie achtergelaten moet worden toen hij zei: ‘De Heer, uw God, zult u aanbidden en Hem alleen dienen.’ En toen hij via de profeten aankondigde dat hij een volk zou kiezen dat nederig en ontzag voor zijn woorden had, introduceerde hij de volmaakte Zaligspreking als nederigheid van geest. Daarom definieert hij degenen die geïnspireerd zijn als mensen die zich ervan bewust zijn dat ze in het bezit zijn van het hemelse koninkrijk. Niets is van iemand die de eigen is, maar ze hebben allemaal dezelfde dingen door de gave van een alleenstaande ouder. Ze hebben de eerste dingen gekregen die nodig zijn om tot leven te komen en zijn voorzien van de middelen om ze te gebruiken.

Hiëronymus: Stel je niet voor dat armoede uit noodzaak wordt gekweekt. Want hij voegde er aan toe “in geest” , zodat je gezegend worden zou begrijpen als nederigheid en niet als armoede. “Gezegend zijn de armen in geest,” die vanwege de Heilige Geest arm zijn door vrij te willen zijn.
Gezegend zijn zij die rouwen, want zij zullen getroost worden.
Sint-Jan Chrysostomus: Het verdriet [van hen die rouwen] is van een speciaal soort. Jezus wees hen niet alleen aan als verdrietig, maar als intens treurend. Daarom zei hij niet “zij die verdriet hebben” maar “zij die rouwen.”. Deze Zaligspreking is ontworpen om gelovigen naar een christelijke instelling te trekken. Zij die rouwen om iemand anders– hun kind of vrouw of een andere verloren relatie, hebben geen voorliefde voor winst of plezier tijdens de periode van hun verdriet. Ze richten zich niet op glorie. Ze worden niet uitgelokt door beledigingen, noch gevangen gezet door afgunst, noch door enige andere passie. Hun verdriet alleen al neemt hun hele aandacht in beslag.

Sint-Chromatius: De gezegenden van wie [Jezus] spreekt, zijn niet degenen die de dood van een echtgenoot of het verlies van gekoesterde dienaren en nabestaanden zijn. Integendeel, hij heeft het over die gezegende personen die niet ophouden te rouwen om de ongerechtigheid van de wereld of de overtredingen van zondaars met vrome, plichtsgetrouwe gevoelens. Aan hen die rechtvaardig rouwen, daarom zullen zij de troost van de eeuwige vreugde ontvangen, en niet onverdiend, wat de Heer heeft beloofd.
jjjGezegend zijn de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde erven.
Sint-Chromatius: De zachtmoedigen zijn degenen die zachtaardig, nederig en bescheiden zijn, eenvoudig in geloof en geduldig tegenover elke belediging. Doordrenkt met de voorschriften van het evangelie imiteren ze de zachtmoedigheid van de Heer, die zegt: “Leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart.”

Sint-Jan Chrysostomus: Wat voor aarde wordt hier genoemd? Sommigen zeggen een figuratieve aarde, maar dit is niet waar hij het over heeft. Want nergens in de Schrift vinden we enige vermelding van een aarde die slechts figuurlijk is. Maar wat kan deze Zaligspreking betekenen? Jezus houdt een prijs in de hand die voelbaar is voor de zintuigen, net zoals Paulus dat ook doet. Want zelfs toen Mozes gezegd had: “Eer uw vader en uw moeder,” voegde hij eraan toe: “Want zo zult u lang op de aarde leven.” En Jezus zelf zegt opnieuw tegen de dief: ‘Vandaag zul je bij mij in het paradijs zijn.’ Vandaag! Op deze manier spreekt hij niet alleen over toekomstige zegeningen, maar ook over de huidige.
St. Augustinus: “Erf de aarde”… betekent het land dat in de psalm is beloofd: “U bent mijn hoop, mijn deel in het land van de levenden.” Het betekent de stevigheid en stabiliteit van een eeuwigdurende erfenis. De ziel is door haar goede instelling in rust als op haar eigen plaats, als een lichaam op aarde, en wordt daar gevoed met haar eigen voedsel, als een lichaam van de aarde. Dit is het vredige leven van de heiligen. De zachtmoedigen zijn degenen die zich onderwerpen aan goddeloosheid en zich niet verzetten tegen het kwaad, maar het kwaad overwinnen met het goede. Laat de hoogmoedigen daarom ruzie maken en strijden voor aardse en tijdelijke dingen. Maar ‘gezegend zijn de zachtmoedigen, want zij zullen het land erven.’ Dit is het land waaruit zij niet verdreven kunnen worden.
Gezegend zijn zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen tevreden zijn.

Origenes van Alexandrië: Als ik inderdaad een gedurfde verklaring moet gebruiken, denk ik dat het misschien door het woord dat wordt gemeten door deugd en rechtvaardigheid, de Heer presenteert zich aan het verlangen van de toehoorders. Hij is geboren als wijsheid van God voor ons, en als gerechtigheid en heiliging en verlossing. Hij is “het brood dat uit de hemel neerdaalt” en “levend water”, waar de grote David zelf dorst naar had. Hij zei in een van zijn psalmen: “Mijn ziel heeft dorst naar jullie, zelfs naar de levende God; Wanneer zal ik komen en verschijnen voor het aangezicht van God?” “Ik zal uw aangezicht in gerechtigheid aanschouwen; Ik zal tevreden zijn met het aanschouwen van uw heerlijkheid.’ Dit is dan, naar mijn mening, de ware deugd, het goede vermengd met minder goed, dat wil zeggen, God, de deugd die de hemelen bedekt.

Sint-Johannes Chrysostomus: Merk op hoe drastisch hij het uitdrukt. Want Jezus zegt niet: “Gezegend zijn zij die zich vastklampen aan gerechtigheid”, maar “Gezegend zijn zij die hongeren en dorsten naar gerechtigheid” niet op een oppervlakkige manier, maar het nastreven met hun hele verlangen. Het meest kenmerkende kenmerk van begeerte daarentegen is een sterk verlangen waarmee we niet zo hongerig zijn naar eten en drinken als naar steeds meer dingen. Jezus drong er bij ons op aan om dit verlangen over te brengen naar een nieuw object, vrijheid van begeerte…. Zij die afpersen zijn degenen die alles verliezen, terwijl iemand die verliefd is op gerechtigheid alle andere goederen in veiligheid bezit.” Als degenen die niet begeren genieten van zo’n grote overvloed, hoeveel meer zullen ze klaar zijn om anderen te bieden wat ze hebben.
Gezegend zijn de barmhartigen, want zij zullen genade verkrijgen.

Sint-Chromatius: Door een groot aantal getuigen, net zo velen in het Oude Testament als het Nieuwe, worden we door de Heer geroepen om mededogen te tonen. Maar als een kortere weg naar het geloof achten wij genoeg en meer dan genoeg wat de Heer zelf in de passage uitdrukt met zijn eigen stem, zeggend: “Gezegend zijn de barmhartigen, want God zal mededogen voor hen hebben.” De Heer van mededogen zegt dat de barmhartigen gezegend zijn. Niemand kan Gods mededogen verkrijgen, tenzij die ook meelevend is. In een andere passage zei Jezus: ‘Wees barmhartig, net zoals je Vader die in de hemelen is, barmhartig is.’

Sint-Jan Chrysostomus: Jezus spreekt hier niet alleen over hen die barmhartigheid tonen door wereldse goederen te geven, maar ook over hen die barmhartigheid tonen in hun daden. Er zijn veel manieren om genade te tonen. Het gebod is breed in zijn implicaties. Welke beloning kunnen mensen verwachten als ze het gebod gehoorzamen? “Ze verkrijgen genade.” De beloning lijkt op het eerste gezicht een gelijke beloning, maar eigenlijk is de beloning van God veel groter dan menselijke daden van goedheid. Want terwijl wij zelf barmhartigheid tonen als mensen, verkrijgen wij genade van de God van allen. Menselijke genade en Gods genade zijn niet hetzelfde. Zo breed als het interval is tussen verdorven en volmaakte goedheid, tot nu toe onderscheidt menselijke barmhartigheid zich van goddelijke barmhartigheid.

St. Augustinus: Je kunt overlopen met tijdelijke dingen, maar je blijft behoefte hebben aan eeuwig leven. Je hoort de stem van een bedelaar, maar voor God ben je zelf een bedelaar. Iemand smeekt van je, terwijl jij zelf smeekt. Als je je bedelaar behandelt, zal God de zijne ook behandelen. Jullie die leeg zijn, worden gevuld. Vul uit je volheid een leeg persoon in nood, zodat je eigen leegte weer gevuld kan worden door de volheid van God.

Anoniem: Het soort mededogen waarnaar hier wordt verwezen, is niet alleen het geven van aalmoezen aan de armen of wezen of weduwen. Dit soort mededogen komt vaak voor, zelfs onder degenen die God nauwelijks kennen. Maar die persoon is echt medelevend die zelfs aan zijn eigen vijand mededogen toont en de vijand goed behandelt. Want er staat geschreven: “Heb je vijanden lief en behandel degenen goed die je haten.”
Gezegend zijn de reinen van hart, want zij zullen God zien.
Johannes Chrysostomus: In dezelfde geest schreef Paulus: “Streef vrede na met iedereen en de heiligheid zonder welke niemand de Heer zal zien.” Hij spreekt hier over een zo goed zicht als men kan hebben. Want er zijn velen die barmhartigheid tonen, die weigeren anderen te beroven en die niet begerenswaardig zijn, maar die nog steeds verstrikt kunnen blijven in zonden zoals hoererij en losbandigheid. Jezus voegt deze woorden toe om aan te geven dat de vroegere deugden niet volstaan in en van zichzelf. Paulus, die aan de Korintiërs schreef, getuigde over de Macedoniërs, die niet alleen rijk waren aan aalmoezen, maar ook aan de rest van de deugden. Omdat ze over de genereuze geest hebben gesproken die ze naar hun eigen bezittingen hebben getoond, zegt Paulus: ‘Ze hebben zichzelf aan de Heer en aan ons gegeven.’

Augustinus: God aanschouwen is het einde en doel van al onze liefdevolle activiteit…. Wat we ook doen, welke goede daden we ook verrichten, wat we ook nastreven, waar we prijzenswaardig naar verlangen, wat we ook willen, we zullen niet langer naar een van die dingen zoeken wanneer we het visioen van God bereiken. Wat zou men zoeken als men God voor zijn ogen heeft? Of wat zou iemand bevredigen die niet tevreden zou zijn met God? Ja, we willen God zien. Wie heeft dit verlangen niet? We streven ernaar Om God te zien. We staan in brand met het verlangen om God te zien.
Maar let op het gezegde: “Gezegend zijn de reinen van hart, want zij zullen God zien.” Voorzie jezelf van deze manier om God te zien. Laat me concreet spreken: Waarom zou je, terwijl je ogen somber zijn, een zonsopgang willen zien? Laat de ogen gezond zijn, en dat licht zal vol vreugde zijn. Als je ogen blind zijn, zal dat licht zelf een kwelling zijn. Tenzij je hart zuiver is, mag je niet zien wat niet gezien kan worden tenzij het hart zuiver is.
Gezegend zijn de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.

St-Chromatius: De vredestichters zijn zij die, los van het struikelblok van onenigheid en onenigheid, de genegenheid van broederlijke liefde en de vrede van de kerk bewaken onder de eenheid van het universele geloof. En de Heer in het Evangelie dringt er in het bijzonder bij zijn discipelen op aan om deze vrede te bewaken en zegt: “Ik geef u mijn vrede; Ik laat je mijn vrede na.
Anoniem: Vrede is de eniggeboren God, van wie de apostel zegt: “Want hij zelf is onze vrede.” Dus mensen die vrede koesteren zijn kinderen van vrede. Maar sommigen kunnen worden beschouwd als vredestichters die vrede sluiten met hun vijanden, maar binnenin geen aandacht geven voor het kwaad. Ze worden nooit in hun hart verzoend met hun eigen innerlijke vijanden, maar ze zijn bereid om vrede te sluiten met anderen. Het zijn parodieën op vrede in plaats van liefhebbers van vrede. Want die vrede is gezegend die in het hart is geplaatst, niet in wat in woorden is gesteld. Wil je weten wie echt een vredestichter is? Hoort de profeet, die zegt: “Houd je tong van het kwaad af en laat je lippen geen bedrog spreken. Laat je tong geen slechte uitdrukking uiten.”

St-Jan Chrysostomus: Hier antwoordt hij niet alleen dat zij [die Jezus volgen] geen vete moeten maken en haatdragend tegen elkaar moeten worden, maar hij is ook op zoek naar iets meer, dat we anderen samenbrengen die ruzie maken. En opnieuw belooft hij een geestelijke beloning. Wat voor beloning is het? “Dat zij zelf kinderen van God genoemd zullen worden.” Want in feite was dit het cruciale werk van de Eniggeborene: het samenbrengen van verdeelde dingen en het verzoenen van de vervreemden.
Gezegend zijn zij die vervolgd worden omwille van de gerechtigheid, want voor hen is het koninkrijk des hemels. Gezegend zijt u wanneer de mensen u opvrolijken en vervolgen en voor mijn rekening allerlei kwaad tegen u uiten. Verheug je en wees blij, want je beloning is groot in de hemel, want zo vervolgden de mensen de profeten die voor jullie waren.

Sint-Chromatius: De martelaren zijn vooral de belichaming van hen die voor de gerechtigheid van het geloof en de naam van Christus vervolging in deze wereld doorstaan. Aan hen wordt een grote hoop beloofd, namelijk het bezit van het koninkrijk des hemels. De apostelen waren de belangrijkste voorbeelden van deze gezegendheid, en met hen alle rechtvaardige mensen die omwille van de gerechtigheid werden getroffen door verschillende vervolgingen. Door hun geloof zijn ze in de hemelse rijken gekomen.

St-Jan Chrysostomus: Wees niet ontmoedigd als je het koninkrijk van de hemel niet hoort met elke Zaligspreking. Want zelfs als Jezus de beloningen anders noemt, plaatst hij ze nog steeds allemaal in het koninkrijk van de hemel. Want in feite zegt hij: “Zij die rouwen zullen getroost worden, en zij die barmhartigheid tonen zullen barmhartigheid ontvangen, en zij die rein van hart zijn zullen God zien, en de vredestichters zullen zonen van God genoemd worden.” In al deze dingen doet de gezegende niets anders dan hinten naar het koninkrijk van de hemel. Want mensen die van deze dingen genieten, zullen zeker het koninkrijk der hemelen bereiken. Dus veronderstel niet dat de beloning van het koninkrijk des hemels alleen aan de armen in geest toebehoort. Het behoort ook toe aan hen die hongeren naar gerechtigheid, en aan de zachtmoedigen en aan al deze gezegende anderen zonder uitzondering. Want hij heeft zijn zegen op al deze dingen gezet om te voorkomen dat je iets verwacht dat tot deze materiële wereld behoort. Want als iemand een prijs of slinger zou dragen voor dingen die samen met het huidige leven moeten worden opgelost, dingen die sneller wegfladderen dan een schaduw, zou die dan gezegend zijn? IC

Bron : in Communion : website of the orthodox Peace fellowship
Vertaling : Kris Biesbroeck