De traditie van de Vasilopita

St. Raphael Clergy Brotherhood:

De traditie van het bakken en snijden van een speciale “pita” (wat een brood, een cake of zelfs een taart kan betekenen) elk jaar op 1 januari wordt waargenomen ter ere van onze heilige vader Basilius de Grote, aartsbisschop van Caesarea in Cappodocia – vandaar de naam “Vasilopita” wat “St. Basil’s Bread” betekent. Deze traditie wordt in acht genomen in zowel parochiekerken als in de huizen van de gelovigen. Wat is de betekenis van deze traditie en hoe is deze begonnen?

Eeuwenlang hebben ouders, grootouders en peetouders het volgende verteld aan orthodoxe kinderen over St. Basilius en de Vasilopita. Een jaar, in een tijd van verschrikkelijke hongersnood, hief de keizer een zondig buitensporige belasting op het volk van Caesarea. De belasting was zo’n zware last voor de toch al verarmde mensen dat om de gevangenis van schulden te vermijden, elk gezin afstand moest doen van zijn weinige overgebleven munten en sieraden, inclusief kostbare familiestukken. Toen hij hoorde van dit onrecht op zijn kudde, nam de heilige Basilius de Grote, de aartsbisschop van Caesarea, de staf van zijn bisschop en het boek van de heilige evangeliën op zich en kwam ter verdediging van zijn volk door de keizer onbevreesd tot bekering op te roepen. Door Gods genade bekeerde de keizer zich! Hij annuleerde de belasting en droeg zijn belastinginners op om alle kisten met de munten en sieraden die door de mensen van Caesarea als belastingen waren betaald, aan St. Basilius over te dragen. Maar nu werd St. Basilius geconfronteerd met de ontmoedigende en onmogelijke taak om deze duizenden munten en sieraden terug te geven aan hun rechtmatige eigenaren. Na lang gebeden te hebben voor de iconen van onze Meester Christus en Zijn Allerheiligste Moeder, liet de heilige Basilius alle schatten in één enorme pita bakken. Vervolgens riep hij alle stedelingen op om in de kathedraal te bidden en na de goddelijke liturgie zegende en sneed hij de pita en gaf hij een stuk aan elke persoon. Wonder boven wonder ontving elke eigenaar in zijn stuk Vasilopita zijn eigen kostbaarheden. Ze keerden allemaal vreugdevol terug naar huis en dankten God die hen uit bittere armoede had verlost en aan hun goede en heilige bisschop St. Basilius de Grote! Ter nagedachtenis aan dat wonder dat door God werd verricht als gevolg van de liefde en verdediging van st. Basilius voor zijn volk, hebben orthodoxe christenen elk jaar op 1 januari de traditie van de Vasilopita in acht genomen – de datum waarop st. Basilius in het jaar 379 voor de Heer stond.
Op sommige plaatsen wordt de Vasilopita bereid als een brood van (zoals dat wordt gebruikt voor Artoklasia), terwijl het op andere plaatsen de vorm aanneemt van een pittige sheetcake (zonder glazuur). Maar welke vorm een Vasilopita ook aanneemt, ze hebben allemaal één ding gemeen: ze bevatten elk een enkele munt. Na het plaatsen van het brooddeeg of cakebeslag in de juiste bakvorm, maakt de bakker met de in folie verpakte munt het kruisteken eroverheen, sluit zijn / haar ogen en plaatst het vervolgens stiekem in de ongebakken Vasilopita. Nadat de Vasilopita is gebakken en afgekoeld, wordt deze gezegend en gesneden volgens de Goddelijke Liturgie voor het feest van St. Basilius op 1 januari.

De traditie van de Vasilopita (recept)
Van de DOWAMA St. Raphael Clergy Brotherhood:

Eeuwenlang hebben ouders, grootouders en peetouders het volgende verteld aan orthodoxe kinderen over St. Basilius en de Vasilopita. Een jaar, in een tijd van verschrikkelijke hongersnood, hief de keizer een zondig buitensporige belasting op het volk van Caesarea. De belasting was zo’n zware last voor de toch al verarmde mensen dat om de gevangenis van schuldenaren te vermijden, elk gezin afstand moest doen van zijn weinige overgebleven munten en sieraden, inclusief kostbare familiestukken. Toen hij hoorde van dit onrecht op zijn kudde, nam de heilige Basilius de Grote, de aartsbisschop van Caesarea, de staf van zijn bisschop en het boek van de heilige evangeliën op zich en kwam ter verdediging van zijn volk door de keizer onbevreesd tot bekering op te roepen. Door Gods genade bekeerde de keizer zich! Hij annuleerde de belasting en droeg zijn belastinginners op om alle kisten met de munten en sieraden die door de mensen van Caesarea als belastingen waren betaald, aan St. Basilius over te dragen. Maar nu werd St. Basilius geconfronteerd met de ontmoedigende en onmogelijke taak om deze duizenden munten en sieraden terug te geven aan hun rechtmatige eigenaren. Na lang gebeden te hebben voor de iconen van onze Meester Christus en Zijn Allerheiligste Moeder, liet de heilige Basilius alle schatten in één enorme pita bakken. Vervolgens riep hij alle stedelingen op om in de kathedraal te bidden en na de goddelijke liturgie zegende en sneed hij de pita en gaf hij een stuk aan elke persoon. Wonder boven wonder ontving elke eigenaar in zijn stuk Vasilopita zijn eigen kostbaarheden. Ze keerden allemaal vreugdevol terug naar huis en dankten God die hen uit bittere armoede had verlost en aan hun goede en heilige bisschop St. Basilius de Grote! Ter nagedachtenis aan dat wonder dat door God werd verricht als gevolg van de liefde en verdediging van st. Basilius voor zijn volk, hebben orthodoxe christenen elk jaar op 1 januari de traditie van de Vasilopita in acht genomen – de datum waarop st. Basilius in het jaar 379 in de Heer stond.

Op sommige plaatsen wordt de Vasilopita bereid als een brood van rijk brood (zoals dat wordt gebruikt voor Artoklasia), terwijl het op andere plaatsen de vorm aanneemt van een pittige sheetcake (zonder glazuur). Maar welke vorm een Vasilopita ook aanneemt, ze hebben allemaal één ding gemeen: ze bevatten elk een enkele munt. Na het plaatsen van het brooddeeg of cakebeslag in de juiste bakvorm, maakt de bakker met de in folie verpakte munt het kruisteken eroverheen, sluit zijn / haar ogen en plaatst het vervolgens stiekem in de ongebakken Vasilopita. Nadat de Vasilopita is gebakken en afgekoeld, wordt deze gezegend en gesneden volgens de Goddelijke Liturgie voor het feest van St. Basilius op 1 januari.

Een eenvoudig recept voor Vasilopita

Ingrediënten
1 kop (2 stokjes) ongezouten boter
1 kopje suiker
3 extra grote eieren
Geraspte schil van 2 grote sinaasappels
Geraspte schil van 2 grote citroenen
1/2 theelepel gemalen / poedervormige zure kersenpitten(Arabische mahleb, Griekse makhlepi)
2 theelepels geplette / poedervormige gom mastiek(Arabische miski, Griekse mastikha)
4 kopjes bloem
2 theelepels bakpoeder
1/2 theelepel zout
1/2 kop melk
1 eigeel gemengd met 1 eetlepel melk
sesamzaadjes
geblancheerde amandelen
een schone munt – een kwartje doet het goed – verpakt in zilver of goudfolie
Voorbereiding
1. Verwarm de oven voor op 350 graden. Dik boter een 10-inch ronde lente vorm pan.
2. Room in een grote kom van een elektrische mixer de boter tot deze licht en luchtig is. Klop de suiker erdoor en klop tot het mengsel licht is. Klop de eieren er één per keer bij en klop goed na elke toevoeging. Klop de sinaasappel- en citroenschillen erdoor, en de gemalen/gepoederde zure kersenpitten en gommastiek.
3. Zeef in een aparte kom drie kopjes van de bloem, het bakpoeder en zout.
4. Klop met de mixer op lage snelheid geleidelijk in het droge mengsel afwisselend met de melk. Het beslag zal erg dik zijn. Meng met een houten lepel geleidelijk de resterende bloem door en klop goed totdat het helemaal glad is.
5. Verdeel het beslag in de pan, druk het muntje in het deeg tot het helemaal afgedekt is (laat niemand zien waar je het neerzet!), en strijk vervolgens de bovenkant glad. Bestrijk de bovenkant gelijkmatig met het ei- en melkmengsel en bestrooi met sesamzaad. Druk de geblancheerde amandelen voorzichtig in de bovenkant om een kruis te maken en de datum van het nieuwe jaar te spellen.
6. Bak 45 minuten, tot het goudbruin is (als het te snel bruin wordt, bedek de bovenkant dan met aluminiumfolie). Laat 15 minuten in de pan afkoelen voordat je ze uit de lentevorm haalt en koel grondig af voordat je gaat snijden.