Heilige Sophrony
Monnik voor de wereld
Door Maxime Egger

“IK BEN”
HET ONGESCHAPEN LICHT
DUISTERNIS EN HOOP
GEBED
VOOR DE WERELD
HET ENIGE NOODZAKELIJKE

“IK BEN“

“De Heer is onuitsprekelijk vrijgevig, maar Hij geeft zichzelf aan ons in de mate dat we in onze vrijheid bereid zijn hem te ontvangen”, schreef Vader Sophrony. Mysterie van de menselijke persoon en van goddelijke voorkennis: er zijn wezens die vanaf hun doop worden verslonden door dorst naar het absolute. Vader Sophrony, geboren in Moskou in 1896 in een groot orthodox gezin, is er een van. Van jongs af aan werd hij gekweld door de grote metafysische vragen. Al snel werd hij zich bewust van de tragische aard van het menselijk bestaan. Door de grote Russische literatuur, maar ook door de geschiedenis, die in vuur en vlam staat in het absurde bloedbad van de Grote Oorlog, de bloedige eschatologie van de Oktoberrevolutie.Hij was officier van de genie troepen, maar Vader Sophrony gaat niet naar het front. Maar hij zal twee keer worden opgesloten door de “cheka”, de bolsjewistische politie, in de Moskou-gevangenis van Lioubianka.

Terwijl de buitenwereld vervalt in afschuw en barbaarsheid, kent vader Sophrony een echte innerlijke omwenteling: de “herinnering aan de dood”. Niet de simpele ‘memento mori’ die de ascetische traditie dierbaar is, maar een duizelingwekkende duik van de ziel in de afgrond van het niets. In “zijn dood” heeft hij het gevoel dat sterft in hem en bij hem alles wat door zijn geweten is ingesloten: het menselijk ras, de kosmos en zelfs God. Een krachtige ervaring, waaruit hij twee paradoxale dingen haalt: een diepe sensatie van de ijdelheid van het bestaan, een opening ‘naar de diepte ‘ naar het mysterie van de persoon – in staat om het geschapene en het ongeschapene” te omarmen – en naar de realiteit van het oneindige wezen. “In de diepte”, omdat, op zijn 17e, op een ochtend bij hem opkomt dat het absolute niet “persoonlijk” kan zijn, dat de eeuwigheid vervat in evangelische liefde slechts sentimentaliteit is en een “psyche die minachting verdient”. Hij verliet de Levende God uit zijn jeugd en wendde zich vervolgens tot de mystiek van het niet-christelijke Oosten. Hij beoefent een vorm van oosterse meditatie, probeert zijn geest te ontdoen van alle relatieve vormen. Door het individu en de persoon te verwarren, dient hij, zoals hij later zal zeggen, ‘de god van filosofen die in werkelijkheid niet bestaat’
Tegelijkertijd wijdt hij zich aan zijn grote passie, schilderen, die hij studeerde aan de Nationale School voor Schone Kunsten in Moskou. Maar de problemen van de bolsjewistische revolutie verstoren zijn werk. Hij besluit te emigreren. Na een bezoek aan Italië en Duitsland kwam hij in 1922 aan in Parijs. Al snel kreeg hij de kans om te exposeren in deze illustere tempels van moderne kunst, de Salon d’Automne en de Salon des Tuileries. Het zoeken naar het onzichtbare achter het zichtbare, schilderen geeft hem “momenten van fijn genieten”,maar het bevredigt hem niet: “De middelen die mij ter beschikking stonden waren machteloos om de schoonheid weer te geven die in de natuur heerst”.
En dan, op een dag, komt Degene die vader Sophrony had verlaten naar hem toe. Een ontroerende ervaring, waaraan een tekst uit de Bijbel zijn ware betekenis zal geven: ik ben wie ik ben (Ex 3, 14). Hoe kan de beginloze God, schepper en meester van het hele universum, zeggen “ik ben”? “Keerpunt in de geschiedenis van de mensheid”, deze openbaring aan Mozes van het absolute Wezen als “persoon”, “hypostase”, is voor vader Sophrony een echte weg naar Damascus. “Geweldig is het woord ‘ik’, schreef hij. Het duidt de persoon aan. Alleen de persoon leeft echt. God leeft omdat hij hypostatisch is. De inhoud van dit leven is liefde. Omdat God “ik” zegt, kan de mens “jij” zeggen. In mijn “ik” en in zijn “jij” is het hele Wezen: en deze wereld en God. Buiten en buiten hem, er is niks. Als ik in hem ben, dan ben ik ook “ik ben”; maar als ik buiten zichzelf ben, sterf ik ”.

Lees verder “Heilige Sophrony : Monnik voor de wereld”