Heiligenleven

De heilige Johannes Klimakos

 

De heilige Johannes Klimakos (van de Ladder), geboren in Palestina tegen 525. Als jongen onderscheidde hij zich zo door zijn intelligentie en studiezin, dat hij reeds toen ‘de geleerde’ werd genoemd. Nog belangrijker was zijn vroegrijpe karaktervastheid: nauwelijks 16 jaar oud gaf hij een riante toekomst op omdat hij de waarde van een strikt geestelijk leven hoger schatte, en hij voegde zich bij de kluizenaars die het engelgelijke, maar menselijk gezien onmenselijk harde leven der ascese leidden op de berg Sinaï, afzijdig van het grote klooster dat daar reeds bestond.

Om zich te beschermen tegen de praatzucht, waartoe zijn veelzijdige talenten en zijn aangeboren welsprekendheid hem konden verleiden, legde hij zichzelf een volkomen stilzwijgen op. Ook onderwierp hij zich met volkomen bereidwilligheid aan alle opdrachten van de eenvoudige monnik die zijn geestelijk vader was. Zo volbracht hij een noviciaat van meer dan vier jaar in volstrekte gehoorzaamheid. Toen deed hij zijn monniksgelofte en spande zich nog meer in om een volmaakt leven te leiden.
Na de dood van zijn geestelijk vader, Martyrios‚ nam hij in diens opdracht zijn verblijf in een spelonk lager op de berg, op een uur afstand van de kloosterkerk, waar hij de diensten van zaterdag en zondag bijwoonde om te communiceren, evenals de monniken en de andere kluizenaars van de berg. Hij onderhield geen bijzondere gebruiken, hij wilde zich niet onderscheiden van de anderen en at eenvoudig alles wat hem werd voorgezet, natuurlijk met inachtneming van de matigheid. Verreweg het grootste deel van de dag besteedde hij aan het contemplatief gebed en zijn geest leefde onafgebroken in Gods tegenwoordigheid. Tegelijk verwierf hij zich een uitgebreide kennis van de Heilige Schrift en van de werken van de vaders.
Vanzelfsprekend kwamen bij zulk een persoonlijkheid anderen die zijn raad vroegen en er begon een roep te ontstaan van een bijzondere geestelijke raadsman. Maar natuurlijk waren er ook enkele monniken die hier afkeurend op reageerden en vonden dat er teveel gepraat werd. Johannes trok zich dit aan en legde zichzelf opnieuw een volkomen stilzwijgen op. Na een jaar waren zijn critici tot de overtuiging gekomen dat zij ongelijk hadden en zij kwamen Johannes vragen zijn talent niet verder te begraven maar het hem geschonken licht door te geven aan wie daar behoefte aan hadden. En even simpel als hij was gaan zwijgen, begon Johannes nu weer met zijn onderrichtingen. De faam van zijn wijsheid en diep inzicht verspreidde zich snel en hij werd beschouwd als een andere Mozes, aan wie God een deel van Zijn Geest had verleend.
Nadat hij zo 40 jaar in zijn grot had geleefd, werd hij in 600 eenstemmig gekozen tot abt van het Sinaï-klooster en tot overste van alle kluizenaars in de streek. Hij was toen 75 jaar oud en had het grootste deel van zijn leven in de eenzaamheid doorgebracht. Maar zijn naam was bekend geraakt in heel de christelijke wereld en paus Gregorius de Grote zond hem geld voor de inrichting van een hospitium in de nabijheid, voor de talrijke pelgrims.
Nu kwam er een andere Johannes in het spel, de abt van het Raithu-klooster aan de Rode Zee. Deze deed een dringend beroep op hem om een boek te schrijven over de gedragsregels die de vurige monnik tot de christelijke volmaaktheid kunnen leiden. Na veel aarzeling voldeed Johannes aan dit verzoek en schreef hij zijn wereldberoemde ‘Ladder waarlangs wij opstijgen naar God’ of kortweg ‘Klimax’.
Hij beschrijft de opgang van het geestelijk leven in 30 hoofdstukken, die de ziel als de sporten van een ladder omhoog moeten voeren. Het beeld is ontleend aan het visioen van de aartsvader Jakob (Gen. 28: 12) waarin hij een ladder zag opgericht hemel reikte en waarlangs engelen opstegen en nederdaalden.
Verloochening van de eigen wil, diepe deemoed‚ scherp zondebewustzijn, onbuigzaam doorzettingsvermogen, zijn de steeds weer terugkomende karakteristieken van zijn onderricht. Daarbij geeft hij niet zozeer theoretische uiteenzettingen alswel praktische voorbeelden, die groot psychologisch inzicht en een diepe kennis van de menselijke geest verraden. Tevens toont hij een grote kennis van allerlei menselijke gewoonten en hebbelijkheden, niet alleen van monniken, maar ook van de gang van zaken in het gewone wereldse leven, zodat sommigen twijfelen aan de waarheid van het bericht dat hij reeds op zijn zestiende jaar afscheid genomen zou hebben van de wereld.
Dit boek heeft een grote invloed uitgeoefend op het geestelijk leven in heel de christenheid. Reeds vroeg werd het in allerlei talen overgezet. Reeds in de Regel van de heilige Benedictus, die toch min of meer een tijdgenoot was‚ zijn er verwijzingen naar de Ladder te vinden. Heel bijzonder was en is natuurlijk de invloed op de beweging van het hesychasme‚ en de Ladder is altijd nauw verbonden met de Filokalia.
Zo heeft dit zo teruggetrokken leven een invloed uitgeoefend die reeds veertien eeuwen voortduurt. Over zijn bestuur van het Sinaï-klooster is verder niet veel bekend; het heeft ook slechts vijf jaar geduurd, want Johannes is gestorven op 80-jarige leeftijd, in het jaar 605. (De data zijn echter onzeker, het is ook mogelijk dat hij enkele tientallen jaren eerder heeft geleefd.)

Uit : Heiligenlevens voor elke dag – Orth.klooster Den Haag