Heiligenleven

De heilige Ulrich, bisschop van Augsburg

De heilige Ulrich, bisschop van Augsburg, stamde uit een oud adellijk geslacht van de Alemannen, en werd geboren in 890. De geboorte was moeilijk verlopen en het leek of de zwakke baby niet lang zou blijven leven. Maar na enige tijd trad herstel in en het knaapje werd een stevige jongen. Hij werd bestemd voor de geestelijke stand en opgevoed op de beroemde kloosterschool van Sankt Gallen, waar hij aller harten won door zijn levendig temperament, zijn onschuld, zijn zachtmoedigheid en oprechte vroomheid. Daarna werd hij hofkapelaan bij zijn oom, de bisschop van Augsburg, ofschoon hij pas zestien jaar oud was.
Misschien ter voltooiing van zijn opvoeding ging hij drie jaar later op pelgrimstocht naar Rome, naar de graven van de apostelen. Daar kwam het nieuws binnen dat zijn oom gestorven was, en de paus wilde hem meteen tot diens opvolger wijden. Maar Ulrich vond zichzelf te jong om zulk een verantwoordelijkheid te dragen en weigerde hardnekkig.

Vijftien jaar woonde hij nu bij zijn moeder op het familiegoed en zorgde voor de mensen die daar leefden en werkten. Het waren moeilijke tijden: de heidense Hongaren deden voortdurend gewapende overvallen, waarbij ook Augsburg werd verwoest. Nu werd hij toch tot bisschop gewijd en moest onder bijzonder zware omstandigheden zijn ambt vervullen.
Op hem rustte als vorst de zorg voor het leger, maar dat liet hij over aan zijn neef. Zelf wilde hij allereerst het geestelijk leven in zijn eparchie herstellen en daarvoor zette hij zich in. Om drie uur ‘s ochtends stond hij op en bad met zijn monniken het gehele officie. Pas na het Negende Uur verliet hij de kerk en begaf zich naar de verschillende hospitalen om de zieken te troosten. Hij verzorgde ook zelf de ontvangst van de armen, aan wie hij de voeten waste en aalmoezen uitdeelde. Verder gaf hij onderricht en tegen de avond gebruikte hij zijn enige, sobere maaltijd, veel minder dan die welke hij aan de armen voorzette. Hij genoot slechts enkele uren nachtrust op een strozak.
Als rijksvorst had hij het vertrouwen van de duitse keizer en Ulrich speelde een belangrijke rol in de wederopbouw zowel van het rijk als van het diocees. Hij wist verzoeningen tot stand te brengen waardoor er meer algemene veiligheid ontstond. Bij het volk stond hij in hoge eer om zijn milddadigheid en zijn asketische levenswijze. Hij bouwde een stadsmuur om het volk te verdedigen, en kloosters en kerken en scholen. Ook deed hij veel voor de kerkelijke diensten, zoals blijkt uit de oudste liturgische handschriften.
Zijn spectaculairste daad was de bescherming van de stad tegen een nieuwe aanval der Hongaren. Om het wankelmoedige volk een hart onder de riem te steken leidde hij zelf de verdediging, hoog te paard, zonder helm of harnas maar met een stola (epitrachilion) om de hals om zijn priesterschap te tonen. Zo wist hij de bevolking stand te doen houden totdat hulp van de keizerlijke troepen arriveerde. Toen werden de Hongaren definitief verslagen in het Lechdal, in 955.
Toen hij tachtig jaar oud was, wilde hij afstand doen van zijn bisschopsambt, maar daartegen kwam zoveel protest dat hij aanbleef en de vermoeienissen nog twee jaar droeg, tot aan zijn dood in 973, na een episcopaat van bijna vijftig jaar. Twintig jaar later werd hij als eerste in Rome officieel heilig verklaard, zoals sindsdien in het Westen in zwang is gebleven.
Over zijn leven wordt verhaald dat hij eens op donderdagavond met zijn vriend, de vrome bisschop van Konstanz, aan het praten was over de goddelijke mysteriën. Zij waren zo verdiept in hun gesprek, dat de hele nacht duurde, dat zij volkomen vergaten te eten. Het was al vroeg in de ochtend van vrijdag toen een bode binnenkwam met een brief van de hertog. Als bodeloon schonk Ulrich hem het kostelijk stuk vlees dat nog op tafel stond. Deze man spoedde zich naar de hertog om te laten zien hoe die beroemde bisschop op vrijdag vlees zat te eten, maar toen hij het wildbraad uitpakte, bleek het tot zijn beschaming een vis te zijn. Deze scene, zowel als die op het slagveld, is veelvuldig uitgebeeld in zuidduitse kerken.

Heiligenleven voor elke dag : orth.klooster Den Haag