Jaren ’60 : Wat was er aan de hand met de jeugd van de jaren zestig van vorige eeuw ?
Door Kris Biesbroeck
We horen veel spreken over de jeugd en de periode van de jaren zestig. Wat was er werkelijk aan de gang ? De oorlog (’40-’45) had Europa verwoest. Er was ellende , honger en armoede. Na de oorlog zouden de ouders hun kinderen deze ellende doen vergeten. Ze kregen alles, de consumptie groeide met de jaren. De jongeren van tijdens of kort na de oorlog waren in de jaren zestig twintigers. Ze voelden zich echter niet zo gelukkig. De consumptie bracht hen wel veel materiële welvaart, maar ze voelden zich er niet mee tevreden. Al vlug kwam er een protestbeweging tot stand. Het was een verzet tegen een maatschappij die ze zelf niet wilden en zelf niet gevraagd hadden. Het was vooral in de Verenigde Staten en aan de universiteiten dat het protest het hevigst was, met als hoogtepunt de studentenrevolte in Parijs, bekend als de meirevolte van Mei ’68. In Leuven was dat in 1969, oorspronkelijk bedoeld om de vernederlandsing van de universiteit, maar het had duidelijk een protest karakter tegen deze consumptiemaatschappij. Het was als het ware de voortzetting van ‘Mei ’68 in Parijs.
Het echte protest begon hier bij ons eigenlijk in Amsterdam, waar een aantal zonderlinge figuren, allerhande protestmanifestaties hielden. Het waren de Provo’s. Ze zouden deze wereld veranderen, door er , op een nogal bizarre manier, tegen te protesteren. Het was ook de tijd van de opkomst van de drug-cultuur, maar ook van de achteruitgang van de traditionele kerken. De officiële kerken verweet men huichelarij, men zag ze als niet meer van deze tijd. Ze waren hopeloos verstard geraakt in dogma’s en vooral het ‘instituut’ zag men niet meer zitten. De provo’s echter waren te veel op de revolutie gericht, door middel van geweld en protestacties zou men de wereld veranderen. Dit wekte argwaan bij de gewone mens, men wilde de wereld veranderen, maar de manier waarop stelde vragen. Vandaar dat gelijdelijk de provo-beweging het veld heeft moeten ruimen voor een andere beweging die reeds in de Verenigde Staten , en wel in San Francisco, het licht had gezien, de hippie-beweging. Vreemde figuren kwamen er samen bij het standbeeld van St.Franciscus. De hippies wilden deze wereld niet meer veranderen, er was niet aan te veranderen , dacht men. Men ging zich ‘buiten’ de wereld opstellen en hun eigen wereldje creëren . Laat deze wereld voor wat ze is, wij maken onze eigen wereld. Bloemen , liefde, sex, drugs en een bizarre mengeling van godsdienstigheid (vooral uit het hindoeïsme) vormden de filozofie van de beweging. Maar ook deze beweging hield het uiteindelijk niet vol, de uitspattingen van het druggebruik, het té zonderlinge leven kon niet blijven duren. Toen op een bepaald ogenblik in de Verenigde Staten een drama geschiedde in een hippie-commune, waarbij verschillende leden, waaronder de vrouw van de filmregiseur Polanski, op brutale manier werden omgebracht, was het einde van de hippiebeweging in zicht. Maar een andere beweging stond reeds klaar om de fakkel op te nemen. Niet sex , drugs en liefde, maar Jezus zou een nieuwe wereld brengen. Overal in Amerika waren jongeren de straat op getrokken om te getuigen van Jezus. Vroegere hippies, die aan de drugs waren geweest, kwamen getuigen van hun bevrijding door Jezus. Maar deze beweging was te oppervlakkig, Men had gewoon van Jezus een nieuw drug gemaakt, en dit kon niet blijven duren. Het gevolg ervan was : het ontstaan van vele sekten, soms heel gevaarlijke.Maar ook het satanisme maakte een opgang en allerhande oculte bewegingen.
Toch hebben al deze bewegingen een beslissende invloed gehad op het sociale leven : druggebruik, vrije liefde, sex, maar ook de traditionele kerken hebben een hele verandering moeten ondergaan.
Om dit alles nog wat uit te diepen , wil ik de afzonderlijke bewegingen afzonderlijk behandelen, om daarna enkele conclusies te trekken.
Provo’s
Er kan weinig twijfel over bestaan dat de opkomst van Provo het druggebruik heeft bevorderd. De mensen uit de eerste kernploeg waren op enkele uitzonderingen na bekend met het gebruik van hashis. Later kwamen daar tientallen mensen bij, mensen die ook hashis rookten en het aan anderen leerden. De voornaamste stoffen die toen gebruikt werden waren hashis en amfetamine. LSD was er niet veel en bovendien was er wat weerstand tegen LSD. Dit kwam, nadat een zekere Grootveld, een anti-rook magiër, een LSD ervaring had gekregen die niet zo plezierig uitpakte. Hij kreeg visioenen, waarbij groepen rokers aan het vechten sloegen met opium-spuiters waarna voor hem, LSD in een kwaad daglicht kwam te staan. Deze Grootveld was één van de eersten die tot de groep provo’s behoorden. In het begin waren ze trouwens maar met 8-10 personen, en dus weinig indrukwekkend (de tijd : rond 1962-1965). Ze kwamen bijeen en discussieerden hoe hoe ze deze maatschappij konden veranderen. Elke zaterdagavond hield Grootveld een happening op het Amsterdamse Spui. Gelijdelijkaan trok dit meer volk, maar ook andere happeners. Er kwam veel politie bij te pas en gastoptredens van andere rare vogels. Meer mensen en meer politie betekende natuurlijk ook meer publiciteit : Enrico Neckheim verbrandt zijn piano, de japanner Yoshio Nakajima brengt zijn unbeat. Grootveld zou hierover in het maandblad Avenue hierover zeggen : ‘Niemand wist wat die rare langharigen deden bij dat beeldje. Maar er kwamen geruchten. Beelden. Elk beeld is vals , vals, vals…’ Nu dat beeldje op het Spui, het lievertje, is een geschenk van de tabaksindustrie. Het is daar dat de anti-rook magiër zijn bijeenkomsten hield. Nochtans was hij zelf een harde roker. Al dat kabaal errond, de politie, de pers met haar overtrokken verhalen , zorgden ervoor dat provo zich uitbreidde als een kanker : Leuven, Parijs, Berlijn , Kopenhagen, Londen …. Op 25 mei 1965 was het dan zover : het eerste stencil gaat de deur uit. Provo heeft een stem gekregen. Daarna volgen de gebeurtenissen zich snel op mede dank zij het voorgenomen huwelijk van Beatrix met Claus von Amsberg. Deze laatste is niet erg geliefd, wat duidelijk in Provo 3 tot uitdrukking wordt gebracht. Het blad wordt in beslag genomen, maar de protesten blijven niet uit. Tal van ludieke acties worden ontwikkeld en uitgevoerd, steeds vaker in interactie met het politie-apparaat, een situatie die tot diep in 1966 zou voortduren.
Hun ideologie was er een van provocatie (vandaar de naam provo). Het druggebruik werd ingepast in het provocerende gedragspatroon. De kunst was niet alleen om drugs te nemen, maar om het zo provocerend mogelijk te doen. Maar deze manier om de wereld te veranderen, kreeg meer en meer tegenwind van de bevolking. Het liep de spui-gaten uit. Het druggebruik, en daarmee gepaard gaande, de meest waanzinnige acties zorgden ervoor dat provo een niet te lang leven beschoren was. Het is wel zo, dat provo nog een hele tijd is blijven voortbestaan, en men had het zelfs zover gebracht dat er een lid verkozen werd in de Amsterdamse gemeenteraad. Bekend is o.a. zijn voorstel voor de ‘witte fiets’. Hij stelde voor om alle fietsen in
Amsterdam in het wit te schilderen, deze fietsen zouden dan door iedereen kunnen gebruikt worden. Daarmee wilde hij de fietsendiefstallen in de fiets-stad Amsterdam tegengaan. Natuurlijk was dit een onzinnig voorstel, want wie zou de fietsen herstellen. Al vlug zou Amsterdam één fietsenkerkhof worden.
Maar er was reeds een andere beweging uit America overgewaaid. Je moet de wereld niet veranderen, er valt niet aan te veranderen. Laten wij ons eigen kringetje vormen en ons van deze wereld niets meer aantrekken : geen geweld meer, geen provocaties meer, maar liefde, bloemen, sex drugs en een vage vorm van religiositeit zouden voortaan de filosofie uitmaken.
De hippie-filosofie bestaat uit drie pijlers : 1. Doe uw eigen goesting zoals u het wilt, en waar u het wilt, maar vooral : doe het als je er zin in hebt. 2.Laat de maatschappij voor altijd vallen,3.geef jezelf een nieuwe adem door het nemen van drugs, of door de schoonheid, de liefde, de eerlijkheid en het plezier. Een hippie is een eerlijk mens, maar de drugs zullen hem naar de ondergang leiden !. De hippies hebben een bijzondere kijk op de kunst : het is psychedelische kunst – zeer kleurrijk, onder invloed van LSD tot stand gekomen. Zij hebben ook een bijzondere kijk op de seksualiteit. Seks moet vrij zijn, geen beperkingen : ‘de liefde bedrijven is de plicht van elke revolutionair (Georges Metesky) en ‘Voor Freud was de seks een plezier, nu is het een noodzaak. Hef uw rok naar omhoog en laat je broeken zakken !’ (onbekend) En David Baar zegt : ‘het hoogste doel is niet vrij te zijn om de liefde te bedrijven, maar vrij te zijn om lief te hebben’ Belangrijk is hierbij dat de drug (LSD) hiermee verbonden wordt : ‘LSD is
het meest zinnenprikkelende dat de mens ooit heeft uitgevonden. Onder haar invloed vermeerdert en intensifieert de seksualiteit zich als een mirakel’ ( de LSD priester Timothy leary). Wat de drugs betreft : de hippie geeft zich over aan gelijk welke drug, als het maar de geest verruimd. LSD was wel de belangrijkste harddrug, omdat het de geest in een buitengewone toestand bracht (nb. LSD is ook vandaag nog één van de gevaarlijkste drugs – hij is synthetisch). En tenslotte de religie : de hippie is een zeer religieus mens, maar elke godsdienst is goed, het is ook een middel om de geest te verruimen.Vandaar dat de hindoe-godsdienst het meest voor hen tot de verbeelding spreekt. Denken we aan de beatles die in de jaren zestig op bezinning trokken naar Indië bij een bekende goeroe. Maar daar leerden ze ook de drugs kennen. Het is immers zo, dat de hindoegodsdienst stimulerende middelen toestaat omdat het een middel is om met de godheid in contact te komen. De hippies waren feitelijk zeer verdraagzaam. Hun eigen wereldje alleen telde
De hippies hadden in Europa veel invloed, vooral door het vondelpark in Amsterdam. Het vondelpark was de plaats bij uitstek voor hun ontmoetingen, zelfs de stad had voor voorzieningen zoals toiketten, douches en licht gezorgd voor de nacht. Pas wanneer het druggebruik uit de hand begon te lopen hebben ze het park voor de hippies gesloten. Het is juist hun druggebruik die het einde van de hippiebeweging zou inluiden. Maar er stonden reeds anderen klaar om vanuit Amerika met iets nieuws te komen : de Jezus kinderen of Jesus people..
De Jesus people :
De eerste Jezus kinderen waren bekeerde hippies. Hun taal was die van de drugsverslaafden. Jezus is de beste trip, zeiden ze. Ze maakten , evenals de hippies en de provo’s, vooral grote opgang onder de jongeren die de maatschappij terzijde laten liggen om in drugs, vrije liefde een wereld ontvluchten die zij niet aankunnen of waarvan ze geen deel wensen uit te maken. Vele drugsverslaafden raakten van hun verslaving af door hun contact met de Jezus kinderen. Jezus was een nieuwe drug geworden De enige peppil is het evangelie, zo heet het, ook van Jezus kan je high worden. Harde muziek begeleidt de gezangen die door de gebouwen zwiepen, men klapt in de handen en de naam van Jezus wordt gescandeerd : J-E-S-U-S… Dezelfde teksten worden steeds herhaald : korte theologische voltreffers die zeggen dat alle heil bij Jezus ligt Halleluja prijs de Heer…Er is geen plaats voor welke andere gedachten dan ook.De Jezus golf overspoelde Amerika en het Westen van Europa. Begin de jaren zeventig was er een groot Jezus festival in Amsterdam, compleet met een optocht en muziekevenement in het vondelpark, waar zij zich tot de resterende hippies richtten :
jullie nemen drugs, het maakt je kapot, wij hebben Jezus , Hij maakt ons vrij. Maar de Jezus beweging was oppervlakkig, onwetendheid over de bijbel en de tradities van het Christendom maakten dat de Jezuskinderen zeer oppervlakkige praat vertelden. Het kon dan ook niet anders, dan dat de beweging ook maar een kort leven beschoren was.
Velen haakten na een tijd af, anderen (een kleine groep) gingen over naar sekten of bij fundamentalistische christelijke kerken. Het was een korte maar krachtige beweging, die als hoofdkenmerk had : zich af te zetten tegen de traditionele kerken. Hun onkunde en hun oppervlakkigheid werd hen fataal.
De jaren zestig waren een ommekeer in de maatschappij. Jongeren zochten naar de zin van hun leven. Het is dan ook te begrijpen dat dergelijke bewegingen de jeugd dermate aanspraken. Maar wat heeft het uiteindelijk als resultaat gehad ? Wie zijn die jongeren nu ? Zestigers, die zich veelal in de wereld als gevestigde burgers hebben gedragen. Toch heeft het zijn consequenties gehad : het druggebruik is ook vandaag nog een harde realiteit. Echtscheidingen en vrije seks zijn ‘in’. Dit alles is het gevolg van deze bewegingen, die het geïntroduceerd hebben. Sekten zijn alom tegenwoordig : zij bieden de jongeren de zogenaamde zekerheid die ze wensen. De traditionele kerken zoeken tevergeefs blijkbaar om de jongeren aan te spreken. De secularisatie die hiermee ook begon zet zich nog steeds voort. Maar het zich aanpassen aan deze wereld heeft voor de jongeren niet veel teweeggebracht. De kerken zijn leeggeroofd, men heeft de balangrijke mystieke waarden overboord gegooid. Er is maar één middel om uit de impasse te geraken : terug te keren naar de bron van het Christendom : de Bijbel, de Traditie en de leer van de oecumenische concilies. Ik heb zelf de jaren zestig meegemaakt als student theologie in Leuven, de hippies, de Jezus bewegingen, de leegloop van kloosters en kerken. De kerk is een lege doos geworden. Als orthodox heb ik echter de weg terug naar de oorsprong gevonden. Het leven van de eerste Christenen, het mystieke. Maar zal dit voor de kerk van het Westen al niet te laat zijn ? . Laat ons hopen , dat de jeugd van vandaag terug wegen mag vinden naar zingeving, en wijsheid om dit te realiseren.
Kris Biesbroeck
christelijkeinformatiebron 